Posts tonen met het label RAS-project. Alle posts tonen
Posts tonen met het label RAS-project. Alle posts tonen

vrijdag 24 februari 2017

Zaterdag 18 Februari 2017 : adulte Steenuilen ringen.

In ons werkgebied dat de volledige gemeente Hof van Twente overspant zijn we met de Stichting Hofvogels begonnen aan een project dat vooral het lokale habitat van de steenuil moet gaan verbeteren. Daartoe worden niet alleen adviezen gegeven hoe de inrichting van een erf verbeterd kan worden, maar gaan we tevens nog nauwgezetter de binnen onze gemeente broedende steenuilen monitoren middels ring-onderzoek om te kijken hoe de jaarlijkse overleving van de uilen is en waar knelpunten zitten in deze overleving. Daarbij moet je denken aan plekken langs wegen waar tengevolge van het verkeer een sterk verhoogde sterfte onder de uilen plaatsvindt.

Foto: het machig indrukwekkende oog van de Steenuil.



Op deze wijze zoekt de Stichting aansluiting bij het project Retrapping Adults for Survival, een monitoringproject van het Vogeltrekstation. Het project heeft tot doel om zoveel mogelijk ringen aan te leggen of terugvangsten te genereren van één vogelsoort, in dit geval dus de steenuil, binnen een vastomlijnd gebied.

Tijdens de eerste ronde, die zich op deze dag vooral afspeelde in de buurtschappen Wiene/ Zeldam en Stokkum werden meerdere nestkasten bezocht. In totaal werden die middag vier steenuilen aangetroffen, waarvan er één al geringd bleek te zijn. Dit uiltje werd ook vorig jaar in dezelfde nestkast aangetroffen en toen geringd door onze inmiddels helaas overleden collega-ringer Chris Klok. De vogel in kwestie bleek een aandoening in het oog te hebben. Deze aandoening (iris-coloboma) werd ook vorig jaar tijdens het ringen van de vogel al door Chris Klok vastgesteld. Men vermoed dat dit wordt veroorzaakt door een trauma dat vaak opgelopen wordt bij een gevecht of tijdens de zeer fel verlopende prooioverdracht van het mannetje naar de vrouw.


Foto: Steenuil met oogaandoening iris-coloboma.

Het leukste moment zat hem deze middag in de laatste nestkast die we besloten te gaan controleren nadat we een tiental kasten op rij leeg aantroffen. En deze kast hing bij.... jawel, één van de aspirant-ringers..... Op zijn eigen erf werd een nog niet geringd paartje samen in de nestkast aangetroffen.




Foto's: Steenuil-man en Steenuil-vrouw. De man links op de foto en de vrouw rechts. Het voordeel van het gelijktijdig in de handen hebben van beide sexen is dat je dan de kleine onderlinge verschillen goed kunt zien. De mannetjes hebben in het centrum van de kopveren een wat groter en lichter wit vlekje zitten terwijl de algehele indruk van dit koppatroon bij de vrouw meer bruinig is.

De middag werd tevens gebruikt om twee nieuwe aspirant-ringers te beginnen op te leiden. Noodzakelijk om te kunnen inspelen op de toenemende broedresultaten die in het kader van het adoptieplan worden verwacht. De komende tijd zullen we pogen om ook de overige nestkasten in de gemeente te bezoeken en daar aangetroffen steenuilen te ringen of liever nog, de reeds aanwezige ring af te lezen.

Hof voor de Steenuil is een meerjaren programma van de gemeente Hof van Twente om de steenuil meer prominent in het landschap van deze gemeente terug te brengen in samenwerking met partijen als de Stichting Hofvogels, IVN’s Diepenheim en Markelo, Landschap Overijssel, scholen en inwoners van deze gemeente.

zaterdag 12 januari 2013

10 Januari 2013: Markelo, een slechte start met de nestkasten.

Nadat we afgelopen weken al een paar keer geconstateerd hadden dat er bij een aantal nestkasten op ons onderzoeksterrein (voor de RAS-projecten boomklever, koolmees, pimpel en bonte vliegenvanger) deksels openstonden hebben we afgelopen week ontdekt dat dit vermoedelijk door een boommarter was gedaan. We troffen bij een paar kasten afgebeten veren van de mezen die in de kasten sliepen. Boommarters die de truc doorhebben inspecteren de nestkasten 's nachts op slapende vogels en hengelen deze uit de kast door vanaf de deksel de voorpoot door het vlieggat naar binnen te steken en de opspringende vogel (meestal mezen) te pakken. Boommarters kwamen tot op heden amper in West-Twente voor, maar afgelopen broedseizoen heeft Hanneke binnen het werkgebied van de vogelwerkgroep een nestboom met in ieder geval 1 jong gevonden. Vandaag zijn we maar eens nader gaan kijken wat er aan de hand was en hadden we al een methode uitgedacht waarmee we de nestkasten kunnen beschermen tegen predatie. Nu zullen een aantal lezers al denken : maar die marter moet toch ook eten? Dat is ook wel zo, en we dragen de boommarter een warm hart toe, maar we hebben ook belangen liggen bij onze RAS-projecten die al een overlevingstijdboog van bijna 15 jaar overspannen.
Bij onze ronde langs de nestkasten bleek dat er al behoorlijk was huisgehouden onder het gehele bestand van 70 nestkasten op dit terrein. We troffen heel wat kasten aan waar de deksels opnieuw open stonden. Ondanks het feit dat de deksels van de nestkasten (van het Wageningen-model) met een windhaak vastgezet zijn heeft de marter deze windhaakjes toch open weten te krijgen, zoals we vandaag constateerden is hem/haar dat alleen gelukt bij de windhaakjes die niet echt klemmend vast zaten. In de meeste gevallen is naast het windhaakje ook nog het dakleer van de deksel weggevreten. Tot op heden had ik zelf alleen nog maar ervaring met nestkastenpredatie door boommarters op de Hoge Veluwe, maar daar hebben we nog nooit een kast met geopende deksel aangetroffen. Dit duidt dus op aangeleerd specialisme van waarschijnlijk 1 individu.
En wat vandaag ook opviel was dat bij vrijwel iedere kast de vogel was opgevreten op circa 1 meter afstand naast de kast op de bosbodem. Dat de mezen zich niet snel gewonnen geven blijkt in ieder geval altijd wel uit de hoeveelheid veren die vaak in de kast liggen en/of op de nestkast plakken of op de deksel liggen, zie de foto's.

Foto: de deksel van de nestkast is geopend en de koolmees is op de binnenkant van de deksel opgepeuzeld.

Foto: veren van gepredeerde in geopende nestkast.

Foto: plukplek op bosbodem met in het midden kleurring koolmees en rechts daarvan botje met aluminium ring.

Foto: zekering van het windhaakje aan de nestkast dmv ijzerdraad, hier de beginbevestiging.

Foto: zekering van het windhaakje, hier de eindsituatie.

We troffen uiteindelijk bij 26 van de 70 nestkasten sporen aan die met zekerheid op predatie, en 3 onzeker (deksel wel open maar geen sporen). In 4 gevallen vonden we tussen de verenplukplek kleurringen van het RAS-project voor koolmezen aan en in 2 gevallen ook de bijbehorende aluminium ring. De predatie betrof vrijwel zeker in alle gevallen koolmezen, maar ja 95% van de bij avondcontroles bezette kasten wordt voor overnachten gebruikt door koolmezen, de rest door boomklever en 1 of 2 kasten door pimpels. De laatste paar jaren waarin we avondcontroles hielden waren ongeveer 90 tot 98 % van de kasten in gebruik door vogels (altijd 1 vogel per kast) en daarvan was bijna altijd 95-100 % van de vogels reeds geringd. Reken dus maar uit hoe groot de verliezen voor het RAS-project koolmees nu zullen zijn; dat wordt vrijwel zeker met een schone lei beginnen in het komende broedseizoen.

We hebben alle kasten nu geprobeerd beter te beschermen om herhaling te voorkomen door de windhaak vast te zetten met een ijzerdraad die we met een lus door het schroefoog hebben gehaald en vervolgens met enkele slagen om de windhaak hebben vastgedraaid, zie de foto's. Het is de bedoeling om in een volgende ronde ook nog roostertjes voor de kasten te gaan bevestigen zoals we op de Hoge Veluwe ook doen, maar die moeten we nog eerst maken.

Mijn fotograferende broer, Han, houdt op basis van informatie van een collega uit Noord-oost Duitsland de optie nog open dat het ook om predatie door een wasbeer zou kunnen gaan en heeft om toch te proberen hier zekerheid in te krijgen al een paar keer bewegingscamera's opgehangen. We wachten af of dat wat gaat opleveren.....