donderdag 6 december 2018

Markelo 4 December 2018 : Witkopstaartmezen op onze eigen ringbaan !!!

Ik ging in November al naar Schiermonnikoog met een voorgevoel dat er op mijn eigen ringbaan bovengemiddelde aantallen Staartmezen zaten. Ik merkte dat bij het ophangen van de vetbollen voor de winter-ringsessies die er alweer zitten aan te komen. Die hoge aantallen Staartmezen vingen vooral op omdat ik er sinds de extreme koude in Maart totaal geen meer heb waargenomen, laat staan, geringd.
Vandaag was het zo ver; na een paar regenachtige dagen werd er nu een droge dag verwacht. Hoogste tijd om dan de eerste wintervangdag maar te houden.
In het donker merkte ik tijdens het opzetten van de netten al dat alle vet in de speciale 'Eekhoornproof' gazen korfjes op een klein restje na al volledig opgesnoept waren. Sodemieters... dat is dus 8 x 2 kg vet met aftrek van dat kleine restje bijna 16 kilo in 3 weken.... Dan moet de honger groot zijn geweest, en het aantal vogels dan ook.

In de schemer waren er meteen al Staartmezen te horen. Daarmee werd het wel duidelijk dat ze hier in de dichte struiken hadden zitten slapen. Verder hoorde ik ook meteen Goudvinken roepen. Nog zo'n soort die in het broedseizoen hier totaal weggevaagd leek te zijn. Verder de haast onvermijdelijke Roodborsten die het hier net als de Heggenmussen prima naar hun zin hebben met de rondom de vangopstelling opgebouwde takkenrillen van het vrijgekomen snoeihout.

Naast deze genoemde soorten leverde de eerste ronde ook 2 Groenlingen op. Niet zo'n bijzondere soort, maar ik denk dat ik wel zeker tien jaar terug in de tijd moet voor de laatste vangsten van die soort op deze locatie. Bij één van de netsecties zag ik een Sperwer-vrouw uit het net ontsnappen. In een grote krans van veren trof ik een bebloede Merel. De vogel had een wondje aan de hals en bij het bovenbeen en op de borst. De klassieke nagelafdrukken van een roofvogel die we op de eilanden wel eens aantreffen bij vogels die zo'n aanval overleven en bijvoorbeeld door het massaal uitwerpen van lichaamsveren weten te ontsnappen en dan toch nog kunnen herstellen. Ik heb deze vogel even een paar rondes rust gegeven in een donkere doos en daarna kon deze dame geringd de vrijheid weer tegemoet zien. Ik ben benieuwd of ik haar in de toekomst nog weer eens zal terugzien/vangen.

In de ronde daarna waren de mezen inmiddels wakker geworden en werd het druk. Opmerkelijk genoeg zou het vandaag tot na 3 uur in de middag duren dat tussen die mezen ook Glanskoppen zaten, maar dat terzijde. Tussen de mezen echter wel ineens een groepje Staartmezen met daarbij op afstand zichtbaar een overduidelijke WITKOPSTAARTMEES. Gelukt ! Ik wist dat die mogelijkheid er nu in moest zitten. Later hoorde ik van mn broer, Han, dat ie ook veel Staartmezen had gezien in de struiken op de oever van het nabijgelegen Twentekanaal. Maar jeetje... Witkoppen... zo heb je in September de enorm indrukwekkende aantallen voorbij zien komen in Estland en Letland, heb je er in November op Schiermonnikoog nog enkele tientallen teruggevangen van de 60 die je voorgangers daar geringd hadden, en nu sta je er thuis op je eigen ringbaan in Twente mee in de hand. De rest van het groepje bleken 'gewone' Staartmezen te zijn, maar er zat er nog eentje bij die in vogelaarskringen witkoppige Staartmees genoemd wordt. Deze exemplaren lijken met delen van het verenkleed kenmerken van Witkoppen te hebben, maar missen de scherpe overgang van wit naar zwart in de nekpartij maar hebben wel meer roze veren op de borst en buik. Ik noem deze variant inmiddels roetveeg-witkoppen......






Foto's: Witkopstaartmees (Aegithalos caudatus caudatus).


Foto: Staartmees (Aegithalos caudatus europaeus). Oftewel Roetveegstaartmees. Duidelijk nog teveel vuilige vlekkerige asgrijze zwemen op de kop en op de rest van het lichaam ook kenmerken van gewone Staartmees.


Foto: Staartmees (Aegithalos caudatus europaeus).


Nu ik zeker wist dat er beweging was van deze soort heb ik als de wiedeweerga ook een lang net op het voormalige zandstortterrein gezet omdat die plek op papier al meermalen bewezen heeft een betere Staartmezenlocatie te zijn. Dat was geen verkeerde keuze, want na eerst een rondje met 2 Koolmezen en een Pimpel hing er een groepje Staartmezen. Daar zag ik meteen meerdere Witkoppen tussen, maar ook een geringde. Meteen schiet dan door je hoofd dat dat een buitenlandse ring kan zijn.... Maar nee, het bleek de Witkop van eerder vandaag te zijn die in gezelschap van de roetveeg de heel familie had meegenomen om ook een ring te kunnen ontvangen. Het bleken 4 andere Witkopstaartmezen te zijn met verder weer een aantal staartmezen die ik hier in Oktober al geringd had.

In de laatste ronde hingen er ook weer zo onverwachts ineens een stuk of 10 Vinken in 1 van de netsecties. Samen met een flink aantal mezen werd het dus toch nog even doorwerken. Maar dat heb je er op zo'n succesvolle dag wel weer voor over.... Ik kan tevreden weer terug naar huis fietsen.


Foto: Groenling (Carduelus spinus). Adulte man.

Dagtotalen (Nieuw geringd / teruggevangen):
-------------------------------------------

Grote Bonte Specht 3 / 2
Boomklever 1 / -
Glanskop - / 3
Merel 2 / 1
Pimpelmees 24 / 17
Roodborst 2 / 3
Koolmees 33 / 29
Heggenmus 3 / -
Witkopstaartmees 5 / -
Vink 14 / 1
Staartmees 5 / 9
Goudvink 4 / -
Goudhaan 1 / 2
Groenling 2 / -
Winterkoning 4 / 1
-------------------------------------------
Totaal: 103 nieuw geringd, 68 terug-
gevangen, 15 soorten, 10:00 uren.
























































dinsdag 27 november 2018

Schiermonnikoog 26 November 2018 : de laatste loodjes.

De laatste vangsten voor het najaar, maar hopelijk nog niet helemaal het laatste voor 2018…. We hebben vanmorgen toch nog leuk wat vogeltjes gevangen voordat het laatste net naar binnen ging. Klappertje was daarbij toch wel de laatste vogel in het laatste net dat weggehaald werd. Op 20 cm afstand van de hoekpaal van sectie 1 en 2 hing een Grote Gele Kwikstaart. De tweede van het jaar, de tweede ooit nog in November gevangen en voor mij op Schiermonnikoog de eerste. Ik heb er hier op Schier wel eerder eentje uit de netten gehaald, maar dat kwam mij jaren geleden op een reprimande te staan. Ik was zojuist met de bus aan de Kooiweg aangekomen in het Glop en zag er in het eerste net achter het veldlab eentje hangen. Dienstdoend ringer Anton Conings waar ik de vangweek van zou overnemen kwam net van een rondje langs de netten teruglopen en reageerde meteen met de mededeling : "jongeman, je ringweek is nog niet begonnen hoor ! "




Foto: grote gele Kwikstaart.

Verder beleefden we met de Vinken-vangsten van vandaag wederom een dag met alleen mannetjes. Curieus zeg… Tijdens het opruimen komen 2 mannen van de zaagploeg van Natuurmonumenten die rondom het gebouw aan het bomen zagen zijn aanlopen met een dode Buizerd. Het blijkt de Buizerd te zijn die we vorig weekend hier hebben geringd en nog meermalen hebben teruggevangen, verdeeld over 2 dagen. Dus zit de vogel inclusief deze doodvondst 3 x in onze database met een gewichtsverloop van 614 naar 540 en nu vandaag 514 gram. Het mag duidelijk zijn…. verhongering. Dat illustreert samen met de ervaringen van de Buizerdvangsten van Leo en Kees 2 weken geleden wel dat de voedselsituatie op het eiland voor deze vogels erbarmelijk is. Als Buizerd kun je bij schaarste aan muizen en door de langdurige droogte gebrek aan wormen plus ook nog eens het niet voorkomen van Mollen dan ook voor een grote uitdaging komen te staan. Vergelijkbare voedselproblemen waren er in mijn Juli-periode ook al voor Houtsnippen en Egels waarvan ik er een aantal op en rond het ringstation dood vond. Zelfs voor de zaad-eters is het hier nu nog een karige keuken. Waar normaliter om deze tijd het pad en de sloot vol hoort te liggen met Elzenzaad ontbreekt dat volledig. En dat verklaart meteen waarom soorten als Sijs en Barmsijs vrijwel ontbreken.


Foto: De Buizerd (Buteo buteo) die we vorig weekend ringden werd vandaag uitgehongerd dood teruggevonden.

We eindigen het najaarsseizoen met in de database 3622 ringvangsten vanaf 1 Augustus. Daarvoor ringden we in de wintermaanden en het CES-seizoen van 2018 al 1039 vogels. Dat maakt voor het hele jaar tot nu toe 4661 geringde vogels en met de terugvangsten daarbij opgeteld 6210 vangsten in totaal. Dat is een qua aantallen niet al te best jaar voor ons station, destemeer omdat we meer dagen aan vanginspanning hebben verricht. Veelzeggend dus hoe het met de vogeltrek is verlopen als je ziet dat de vogels het binnen het CES-seizoen best goed gedaan hebben. Opmerkelijke vangsten in aantallen waren de Boerenzwaluwen die we te danken hadden aan het ontstaan van een slaapplaatsje in ons terrein en het aantal van 10 Buizerden. Alle andere soorten vingen we overwegend in mindere aantallen waarbij soorten als Koolmees, Merel, Koperwiek in extreem lage aantallen geringd werden. Vangsten van niet alledaagse soorten waren beperkt, we kunnen daarvan eigenlijk hoogstens de Siberische Braamsluiper, de Siberische Tjiftjaf, de IJslandse Koperwiek en de Witkopstaartmees noemen. Van die laatste zijn er denk ik in een korte periode van een week nog nooit eerder 60 geringd, laat staan het feit dat daar ook nog eens 2 buitenlandse ringen tussen zaten.
2018 was in diverse opzichten voor de natuur in grote delen van Europa een extreem jaar met vele zware weersomstandigheden. We zullen zien wat 2019 weer in petto heeft.

Dagtotalen (Nieuw geringd/teruggevangen):
------------------------------------------

Buizerd 0 / 1
Goudhaan 1 / 0
grote gele Kwikstaart 1 / 0
Koolmees 0 / 1
Pimpel 0 / 1
Putter 1 / 0
Sijs 0 / 1
Tjiftjaf 1 / 0
Vink 6 / 1
------------------------------------------
Totaal 10 vogels nieuw geringd en 5 terug-
gevangen is 15 vogels.






Foto: Terugreis naar huis op de 27e November, we zijn het wel later in het seizoen gewend....

zondag 25 november 2018

Schiermonnikoog 25 November 2018 : klooien met rallenkooien.

Wederom heel rustig weer. Aanvankelijk dachten we vannacht bij de laatste middernachtelijke ronde langs de rallenkooien en grofmazige netten nog dat we een heel koude ochtend zouden krijgen want op dat moment had het rond de klok van 22 uur maar liefst 6 graden gevroren. Maar gaandeweg de nacht is er bewolking ontstaan en steeg meteen de temperatuur. Wel nachtvorst maar geen ochtendvorst dus…. Het was voor de zoveelste dag op rij weer heel stil en rustig met vogels. Daarbij bovenop komt dan ook nog de serene rust die de Zondagochtend kan uitstralen en dan is het plaatje wel compleet. In de laatste netten die we nog hebben staan ( sectie 1 met 37 meter ) en 42 meter verdeeld over 3 grofmazige netten vingen we toch nog een paar vogels. Vandaag geen Sperwers in de grofmazige netten, maar wel een Merel en een… jawel, Pimpel.

Verder nog een keertje het dagelijkse clubje dat soortenrijk in 1 rondje in sectie 1 probeerde het pad over te steken en dat was het dan wel weer. Daarbij wel een Tjiftjaf, maar ditmaal een heel gewone groenbruinige zoals wij ze kennen en niks Siberisch danwel Turks….


Foto: Tjiftjaf (Phylloscopus collybita) 1e kalenderjaar.

Vanmorgen en -middag hebben we in 1 dag alle 5 Rallenkooien kunnen opruimen. Dat kwam vooral doordat alles eerder in het seizoen keurig netjes en overzichtelijk was opgezet, doordat we nu in droog terrein hebben kunnen werken, maar vooral omdat naar nu bleek er dit seizoen vele meters minder wiek aan de kooien heeft gestaan. Dat zal ook wel verschil in de vangsten hebben veroorzaakt want een flink deel van het gebied was nu niet overbrugd door wieken.


Foto: rallenkooientransport.


Foto: de bordjes voor de aanduiding van de netsecties kunnen ook weer in winterslaap.


Foto : grote Wintervlinder (Erannis defoliaria) Vanavond zat er een behoorlijk afgevlogen exemplaar op het raam bij de ringtafel.

Morgen halen we de laatste netten binnen en kunnen we de eindbalans van het najaarsseizoen opmaken.

Dagtotalen (Nieuw geringd / teruggevangen):
-------------------------------------------

Merel 1 / 0
Pimpel 0 / 1
Tjiftjaf 1 / 0
Vink 2 / 0
-------------------------------------------
Totaal 4 nieuw geringde vogels en 2 terug-
gevangen is 6 vogels.

zaterdag 24 november 2018

Schiermonnikoog 24 November 2018 : Sperwerdagje !

Opgestaan met uitzicht op een lichtjes aangevroren grasveldje naast het veldlab. Rondom het gebouw is het totaal windstil, maar achter in de opstelling in het open veld voel je de koude Oostenwind toch wel goed, al is ie ook daar nog maar slechts iets van 2 bft. De eerste ronde levert in de netten van sectie 1 en 7 toch nog een terugvangst van een Vuurgoudhaan, een verse Vink en jawel, terugvangst van de IJslandse Koperwiek op. De 2e ronde is een nulronde, maar in de ronde van 10:15 uur hangt er achter het veldlab een in 2017 geringde Koolmees en heb ik in het langste grofmazige net een eerstejaars Sperwer-vrouw te pakken. Zoals we gewend zijn van Sperwervrouwen een felle tante die iedere gelegenheid aangrijpt om bij een moment van zwakte van de ringer haar poten uit je vingers los te trekken en ze meteen terug te planten in je huid, waar dan ook op je lichaam.
Geen zorgen lezer dezes…. Zo ver kwam het nu niet.


Foto: Sperwer (Accipiter nisus), vrouw, 1e Kalenderjaar.

Vervolgens werden de gedroogde netten kastklaar gemaakt en opgeborgen, nieuwe netten gelabeld en zijn er weer 2 ontpropte netten van sectie 2 naar binnen gehaald en hebben we sectie 7 opgeruimd.
Na de middag hangt er, zoals we inmiddels al een paar dagen gewend zijn, ineens een groepje vogels tegelijkertijd in 1 net halverwege sectie 1. Waarschijnlijk weer Sperwerwerk.
Aan het eind van de middag zagen we een Sijsje in de Meidoornstruik voor de ringtafel minutenlang roerloos stilzitten. Dat duidt vaak op de aanwezigheid van een Sperwer. Die hebben we niet gezien, maar het eerste rondje daarna leverde wel weer een Sperwer op….. Ditmaal wederom een eerstejaars vogel, maar nu een mannetje. We hebben iets met Sperwers deze week, net zoals onze voorgangers iets met Buizerden hadden. Deze laatste Sperwer is de vierde van onze November-periode en is de zesde Sperwer van het hele jaar !


Foto: Sperwer (Accipiter nisus), man, 1e Kalenderjaar.

Morgen gaan we maar beginnen met het opruimen van de rallenkooien want het lijkt voor dit moment helemaal over te zijn met die soort. Voor het eerst deze periode helemaal geen vangst van een Waterral, al hoorde ik er tijdens het proppenpeuteren wel eentje minutenlang alarmerend in het veld rondlopen. Wellicht vangen we er morgenochtend nog wat.


Foto: Brandganzen, 1 van 2 groepen, opgejaagd in de schemer.

Dagtotalen (Nieuw geringd / teruggevangen):
-------------------------------------------

Boomkruiper 0 / 1
Goudhaan 0 / 1
Heggenmus 0 / 2
Koolmees 0 / 1
IJslandse Koperwiek 0 / 1
Merel 1 / 0
Pimpel 0 / 1
Sijs 1 / 0
Sperwer 2 / 0
Staartmees 0 / 2
Vink 1 / 0
Vuurgoudhaan 0 / 2
Witkopstaartmees 0 / 1
-------------------------------------------
Totaal 5 vogels nieuw geringd en 12 terug-
gevangen is 17 vogels.

Schiermonnikoog 23 November 2018 : met minder netten vang je meer vogels....

Eindelijk echt lekker rustig weer. De wind is zo goed als gaan liggen en we beleven een mooie zonsopkomst. In de eerste ronde slechts een Merel en een Vink en om de hoek in één van de grofmazige netten van sectie 6 een reeds geringde Sperwer-vrouw. Een heel mooi adult dier van minimaal 3e kalenderjaar met zelfs al lichtelijk naar oranje verkleurende ogen hetgeen alleen bij Sperwers op leeftijd optreedt. Bij het verwerken van de gegevens van de ring blijkt het een ring van ons zelf te zijn, maar lopen we tegen een invoerprobleempje aan. Iets om later nog even goed voor te gaan zitten, maar voor nu komen we er goed uit want de ring klopt.


Foto: Sperwer-vrouw (Accipiter nisus).

De rest van de ochtend verloopt weer rustig en wij vervolgen onze opruimwerkzaamheden en elzen-ontpropping van de resterende netten van sectie 2. Om 11:30 willen we weer een paar netten gaan binnenhalen, maar dan blijkt er ineens een clubje van 19 vogels in een paar netten van sectie 2 te hangen, Vinken, Sijzen, een geringde Vuurgoudhaan en Staartmees en…. Jawel, een kleine Barmsijs ! Ze bestaan nog….. Bij 1 van de Sijzen treffen we nog zware lichaamsrui aan. Toch wel merkwaardig in November. Eerder deze week hadden we nog 2 keer een vogel met resterende handpenrui. Wellicht aangestuurd door de weersomstandigheden een laat jaar voor veel soorten...

In de middag wordt het weer erg rustig, maar wel is duidelijk merkbaar dat e vandaag meer Vinken in het bos zitten. Nadat 4 netten van sectie 2 zijn weggehaald vliegt er precies op die plek een grote adulte Havik-vrouw uit de sloot weg, laag over het pad waar een uur eerder de netten nog stonden….

Wel wonderlijk hoe je tijdens het afbreken van de opstelling met zoveel minder netten toch nog zo'n goed dagtotaal kunt bereiken. Je gaat dan wel denken : wat als alle netten….

Dagtotalen (nieuw geringd / teruggevangen):
-------------------------------------------

Goudhaan 0 / 1
kleine Barmsijs 1 / 0
Koolmees 0 / 1
Koperwiek 1 / 0
Merel 2 / 0
Pimpel 1 / 0
Roodborst 0 / 1
Sijs 4 / 3
Sperwer 0 / 1
Staartmees 0 / 3
Vink 10 / 1
Vuurgoudhaan 0 / 1
Waterral 1 / 0
Winterkoning 0 / 2
--------------------------------------------
Totaal 20 vogels nieuw geringd en 14 terug-
gevangen is 34 vogels.

donderdag 22 november 2018

Schiermonnikoog 22 November 2018 : oorverdovend stil, op kettingzagen na...

Bij de 1e ronde was het evenals gisteren weer oorverdovend stil in het vangterrein. De enigste verandering die merkbaar was bestond uit het feit dat er wat meer Waterrallen door het terrein heen en weer schoten.
In de netten en kooien werd nog niks aangetroffen, een nulronde dus. Bij terugkomst bij het veldlaboratorium hoorde ik ineens 2 kettingzagen aangetrokken worden.
Het werd snel duidelijk dat Natuurmonumenten begon met het zagen van Berken in de ponyweide. Dit ten behoeve van meer ruimte voor de opvang- en bijvoerkraal in de hoek van het perceel dat pal aan het vangterrein grenst. Deze actie had kennelijk snel effect op de in het terrein aanwezige vogels : de volgende ronde leverde ineens een Merel, 2 Koperwieken en 2 Waterrallen op. Duidelijk vluchtende vogels, want daarna was het goed en wel gedaan met de vangsten, slechts een Waterral en een Goudhaan waren bereid ons aan het werk te houden.

In het veld was wederom voor de zoveelste dag op rij totaal niks aan waarnemingen van beweging bij vogels te registreren, behoudens het bij vele malen opnieuw opvliegen en weer invallen van de Brandganzen in de polder. We zijn dus meteen maar weer verder gegaan met het binnenhalen van netten.
Om 11:30 uur was Hanneke het terrein ingelopen om de volgende serie op te halen, maar ze belde of ik even kon komen. Halverwege sectie 2 hing een Buizerd in de onderste baan van een net. Het bleek de Buizerd van 4 dagen geleden te zijn die zich van ellende uit honger op een Vink had gestort. Ze hebben het op het kennelijk voedselschrale eiland momenteel echt slecht. Net als de herhaaldelijk teruggevangen Buizerd uit de vangweken van Leo Oudejans en Kees van Kleef was deze vogel in die 4 dagen tijd maar liefst 75 gram in gewicht afgenomen. Ik ben benieuwd hoeveel terugmeldingen dat komende winter gaat geven met 10 geringde Buizerden.

In de loop van de middag verlaat de zaagploeg en de takkenversnipperaar het weiland weer en keert letterlijk en figuurlijk de rust in het vangterrein weer terug. Wij vangen dan alleen nog een Houtsnip in het eerste net van sectie 2, de 17e Houtsnip van dit vangjaar. De dag wordt afgesloten met nog een terugvangst van een Winterkoning in de avondronde, indrukwekkend….

Dagtotalen (Nieuw geringd / teruggevangen):
-------------------------------------------

Buizerd 0 / 1
Goudhaan 1 / 0
Houtsnip 1 / 0
Koperwiek 2 / 0
Merel 1 / 0
Pimpel 0 / 1
Roodborst 1 / 0
Vink 0 / 1
Waterral 5 / 1
Winterkoning 0 / 1
-------------------------------------------
Totaal 11 vogels nieuw geringd en 5 terug-
gevangen is 16 vogels.

woensdag 21 november 2018

Schiermonnikoog 21 November 2018 : minder wind en minder vogels....

Dat een vangterrein bij het intreden van betere vangomstandigheden zo ineens helemaal leeg kan zijn is toch wel behoorlijk uniek. De wind is in de loop van de nacht behoorlijk in kracht afgenomen, maar staat nog steeds met een gerust r*tekoude kracht recht door het pad van sectie 2 te blazen. De netten aldaar staan dus met de talloze bladeren en Elzenpropjes en al erin behoorlijk strak. Bij het lopen van de eerste ronde ben ik nog heel positief ingesteld want ik hoor voor het eerst in de nu ruim anderhalve week dat we hier zitten een klein groepje Barmsijzen vliegen en overduidelijk zijn er ook meer Sijzen. Die eerste ronde blijft echter volledig vogelloos !!!!

Zelfs niet één Waterral in de kooien…. Daarvan zit er in de tweede ronde pas eentje. Niet te geloven zeg.

Het duurt zelfs tot de ronde van 13:45 uur dat de eerste zangvogel gevangen wordt… een Sijs.
En dus vullen we de dag weer met diverse klusjes waaronder het labelen van netten en het binnenhalen van sectie 4 en 5.
De voorlaatste daglichtronde zorgt voor een daverend derde van het dagtotaal van vandaag…. Een Winterkoning !
Bij terugkomst van dat rondje zie ik bij sectie 1 nog net een Sperwer van de grond opvliegen. De vogel zat echt op 20 cm naast het net en bleek daar aan het oppeuzelen te zijn geweest met een Roodborst. Wellicht de Roodborst die zich al dagen rond het gebouw liet zien....



Met zo'n magere vangdag kan morgen alleen maar beter worden, ook al hebben we minder netten staan.


Foto: grote Wintervlinder (Erannis defoliaria).

Dagtotaal (nieuw geringd / teruggevangen):
------------------------------------------

Sijs 1 / 0
Waterral 1 / 0
Winterkoning 0 / 1
------------------------------------------
Totaal 2 vogels nieuw geringd en 1 terug-
gevangen is 3 vogels.