zondag 26 juli 2015

De rest van het broedseizoen van 2015.

Het werd uiteindelijk zoals in het vorige bericht al beschreven een behoorlijk slecht broedseizoen voor de meeste holenbroeders. Veel dode jongen in de nesten en jongen die wel in leven wisten te blijven vertoonden in de meeste gevallen een dusdanige achterstand in de groei dat het onmogelijk was om de leeftijden van die jongen te bepalen als je niet ook een exacte geboortedatum van die jongen wist.
Gelukkig knapten de weersomstandigheden in de loop van het seizoen op en kwam er met vertraging toch nog een iets beter aanbod van rupsen op gang. Het bleef echter magen en op een gegeven moment zag je koolmezen met langpootmuggen en hooiwagens aan komen slepen. iedere grotere rups die op dat moment te vinden was betekende een extra verdienste want dat scheelde de ouders een stuk in foerageertijd en dus tijdwinst om de jongen warm te houden. Het leidde er toe dat we aan het eind van het seizoen toch nog te maken kregen met een leuk aantal mezen dat nog weer opnieuw begon en / of toch nog voor een tweede broedsel koos. En dat bleek geheel in tegenstelling tot het langjarig gemiddelde en alle modellen over klimaatverandering logenstraffend de beste keuze te zijn... Kortom, de vroeg timende vogels zaten er dit jaar naast en de heel laat timende vogels hadden de beste keuze gemaakt, al dan niet min of meer verplicht door verlies van een eerste of soms zelfs vervolglegsel. Op de Veluwe zat ik op die manier nog bijna 40 nesten van koolmezen te volgen terwijl al mijn collega's al lang en breed terug waren op kantoor. Ik kwam diverse nesten met jongen tegen die op een leeftijd van 15 dagen zwaarder dan 17 gram waren en zelfs nesten met uitschieters van ver boven de 18 gram, dan heb je het over jongen die theoretisch al een heel goede kans op overleven hebben na het uitvliegen.

Voor het NIVON in Goor hebben we voor de diverse RAS-projecten van het vogeltrekstation ook weer veel adulte vogels kunnen vangen en ringen en of hebben we de al aanwezige ringen kunnen aflezen. Voor die projecten ringen we ook jongen, om kostentechnische redenen bij kool- en pimpelmees alleen bij maximaal 50 paren en bij bonte vliegenvanger en boomklever als het lukt alle jongen van alle broedparen. Dat levert nu aan het eind van het seizoen voor de geringde jongen de volgende totalen op :

Soort:
-------------------------------

koolmees : 140
pimpel : 52
zwarte mees : 23
spreeuw : 36
bonte vliegenvanger : 761
boomklever : 206
-------------------------------
Totaal 1218 nestjongen geringd.


Foto: spreeuw op jongen van 0 dagen oud.


Foto: en een kleine week oudere jongen.


Foto: jonge spreeuwen van 8 dagen oud.


Foto: spreeuwen ringen bij de Twentse golfclub.


Foto: U2 was er ook bij.....

woensdag 27 mei 2015

Het broedseizoen vordert al flink...

en dat is meteen de reden waarom ik inmiddels al een maand niet meer gepost heb. Gierende drukte en dus lange werkdagen van 13 uur met als bonus nog wat huiswerk in de caravan gedurende 7 dagen per week. Het is maar goed dat het werk zo leuk is en je zo veel meemaakt.

Minder leuk is het feit dat de mezen het dit jaar erg moeilijk hebben om hun jongen groot te brengen. We beleven een voorjaar met lang aanhoudende koude nachten en soms ook overdag lage temperaturen. Het is zelfs zo koud geweest dat kennelijk veel nachtvlindereitjes kapotgevroren zullen zijn want er zijn amper rupsen te vinden in de bossen. En dan vooral de rupsen van de kleine wintervlinder waar de koolmees vooral van afhankelijk is. En ook al zouden die rupsen wel uit hun eitjes zijn geslopen dan hadden ook zij het moeten stellen met op veel plekken veel te klein gebleven eikenbladeren waar zij weer van afhankelijk zijn. In het park de Hoge Veluwe zitten we bovendien nog met het eerder in dit blog genoemde fenomeen van boomsterfte. Vooral inlandse eiken sterven in delen van ons nestkasten-onderzoeksgebied af en worden vervangen door zaailingen van berk, spar en lariks. Dat gaat dus ook nog eens lange termijngevolgen voor met name de koolmees tot gevolg hebben. Daar zullen we in de toekomst dus merkbaar minder broedparen hebben. Spechten zijn er daarentegen in grote getale. Op diverse plaatsen hoor je inmiddels jongen in de boomholtes roepen om voer.
De pimpels lijken van deze fenomenen tot op heden toch minder last te ondervinden, al beginnen de gewichten van die jongen nu inmiddels ook zorgwekkend terug te lopen.
We hebben dus niet het leukste werk met het dagelijks weghalen van enkele nesten waarin alle jongen dood liggen. maar goed, zo werkt het in de natuur, de één z'n dood is de ander z'n brood.


Foto: Adder (Vipera berus), warmte vangend in met pijpestrootje begroeide heide tussen onze nestkasten.




Foto's : parende Hazelwormen (Anguis fragilis). Niet alle dieren doen het zo liefkozend als de mens...


Foto: Momentje van stilte tijdens de dodenherdenking van 4 Mei.


Foto: Edelherten (Cervus elaphus) bij aanvang van een foerageernacht op één van de voerakkers.




Foto's: Vos (Vulpes vulpes) op muizenjacht aan de rand van ons nestkastengebied.

zondag 26 april 2015

De bonte vliegenvangers beginnen met eileg...

Op de 23e April hadden we op de hoge Veluwe het eerste ei bij de bonte Vliegenvangers. Geen vroege datum-record maar wel heel snel na aankomst als jej je realiseert dat de vrouwtjes amper een week in het gebied aanwezig zijn. We hebben al wel meer nesten (een stuk of 10) van bonte vliegenvangers die al helemaal klaar zijn maar de meeste vrouwen zijn in die gevallen nog niet zover met de eiproductie. Er verstrijken immers 4 dagen tussen copulatie en eileg. Dan kun je je kraamkamer wel op orde hebben.... Het zal de komende dagen echter wel snel van start gaan want de mediane eerste-ei-datum is in de meeste jaren zo rond de 27e tot de 29e April.


Foto: het eerste ei van bonte Vliegenvanger (Ficedula hypoleuca) voor de Hoge Veluwe 2015.

En haast vanzelfsprekend heb je dan inmiddels ook de eerste slachtoffers onder de bonte Vliegenvangermannen. we hebben er al een paar verzameld die hun pogingen om een kast te bemachtigen met de dood hebben moeten bekopen. kom je uit Afrika terug, worden je letterlijk de hersens ingeslagen door een koolmees... De harde realiteit in de natuur.

Foto: bonte Vliegenvanger (Ficedula hypoleuca) man met ingeslagen en leeggegeten schedel in nestkast op de Buunderkamp Wolfheze.

Zo ongeveer een kwart van de koolmezen (Parus major) en pimpelmezen (Cyanistes caeruleus) zit inmiddels te broeden nadat een deel ook nog eerst voor 2 tot 3 dagen een legpauze had ingelast. De voortdurende koude nachten hebben hun effect dus wel gehad.


Foto: Koolmees (Parus major) in een wel heel diepe nestkom; ik ben er even niet....


Foto: VERHUURD !


Foto: deze pimpel (Cyanistes caeruleus) had een wel heel grote veer naar binnen gesleept, ik had haar er graag mee zien vliegen...

Thuis in Twente hebben we op ons eigen nestkastenterrein op de grote en kleine Bree in Markelo dit jaar wel heel veel muizen in de nestkasten. Tijdens de avondcontrole waren maar liefst 20 van de 70 kasten bezet door bosmuizen (Apodemus sylvaticus). Dat aantal is inmiddels iets minder, maar in de meeste gevallen blijven kasten waar in de winter bosmuizen zaten nu leeg. Het is natuurlijk zo dat wanneer zo'n kast pas weer beschikbaar komt voor vogels de meeste territoria al verdeeld zijn...



Foto: en zoveel groener is het op de Bree in Markelo al ten opzichte van de nog winters bruin gekleurde Veluwe.

Overigens nog een leuke anekdote van de Veluwe : ik werd deze week aangesproken door 2 naar bleek Chinese dames op de bekende witte fietsen op het moment dat ik net in een nestkast aan het kijken was. Na uitleg op hun vraag wat ik aan het doen was kwam prompt de vervolgvraag : 'and what dish will you make of the eggs?' Tuurlijk, daar zijn het weer
Chinezen voor..... ze vervolgden hun route langs het weiland waar ik ze trof. Één van beiden met een mondkapje op (alsof de lucht hier net zo vervuild zou zijn als in hun eigen land...) en een eindje verderop meteen weer stoppend om foto's te maken van het weiland waar de ingezaaide rogge net boven de grond uit kwam kijken. De volgende vraag volgde : 'sir... why is there no water on this lise-field.....?'


Foto: Mandarijneend (Aix galericulata) met kleurring uit Arnhems project van Frank Majoor op vijver 'De Zwaan'.

maandag 20 april 2015

Hoge Veluwe : de eerste koolmezen broeden.

Vandaag zijn in ons onderzoeksgebied 2 koolmezen begonnen met broeden. Ze hebben beide gekozen voor een legsel van 8 eieren. 1 vogel maakt onderdeel uit van het voeder-experiment, de ander gaat gewoon lekker haar eigen gang.
Over twee weken hebben we dus beschuit met koolmeesmuisjes. De zwarte mezen zullen deze koolmezen iets voor zijn, daarvan zitten er al 2 een paar dagen langer te broeden.

Vandaag was het een prachtige dag, amper wind en meteen vroeg in de ochtend was de zon er bij. Snel stijgende temperaturen en dus kwamen de eerste hazelwormen tevoorschijn. De komende dagen wordt het dus goed opletten voor fietsers en wandelaars, stap of rijdt niet op iets dat op een takje lijkt...


Foto: de eerste Hazelworm opwarmend op het betonnen fietspad.

vanmiddag voor de tweede keer de nestkasten gecontroleerd op het terrein De Heikamp aan de Koningsweg. Daar merkte ik dat er meer nestkasten hingen dan die van het NIOO...


Moet een goed wijnjaar zijn geweest als de wijn net zo degelijk was als de kist...


Foto: goed geprobeerd... vlieggat groot genoeg, nu de nestkast nog....

Vanmiddag ook bij een eerste nestkast geconstateerd dat er waarschijnlijk al een adulte koolmees gepredeerd is op het nest. In de nestkom lagen 3 niet afgedekte eieren met daarop poep. Dat is meestal een heel slecht voorteken...


zondag 19 april 2015

Hoge Veluwe : Alpenwatersalamander (Triturus Alpestris).

Gisteren attendeerde onze Baskische collega Ivan de la Hera mij op de aanwezigheid van watersalamanders in de vijver die hier dicht bij ons veldstation ligt. Het is de vijver die in het park de naam de Zwaan heeft gekregen vanwege de vorm waarin hij is aangelegd.
vorige week is er tijdens de storm een grote dode eik over de vijver heen gevallen en die heeft ook een aantal grote stukken schors laten vallen. Laat dat nou net de ideale schuilgelegenheid vormen voor de amfibieën die momenteel letterlijk de grens tussen land en water aan het gebruiken zijn.....
Ivan nam me mee naar de vijver en tilde het stuk schors op. Eronder zat 1 bruine kikker en een stuk of 10 watersalamanders.... we begonnen te kijken om welke soort het ging en ontdekten dat het twee soorten waren ! Ivan was helemaal wild bij het constateren van de kleine watersalamander (Triturus Vulgaris).... een nieuwe soort voor hem. Laat ik dat nou juist net hebben met de Alpenwatersalamanders (Triturus Alpestris) die er duidelijk in de meerderheid aanwezig waren......










vrijdag 17 april 2015

CES-project weer van start !

Gisteren was het weer zover, het CES-seizoen is weer van start gegaan. De netten werden weer van stal gehaald, klaar voor het derde seizoen na de herstart op deze locatie die in de jaren 90 steeds minder resultaten opleverde (tot slechts 0 of 1 vogel op een sessie van 6 uur) tengevolge van de successie van het bos.
Nu is dat anders, want na overleg met de beheerder, Rijkswaterstaat dienstkring twentekanalen, hebben we het bos omgevormd tot struweel. dat heeft positieve invloed gehad op de broedvogels. Veel meer nestgelegenheid voor veel meer soorten. En dan geeft het je een heel goed gevoel als je ziet wat je na bloed zweet en tranen aan de vogels kunt bieden.

Het was op deze eerste vangdag vanaf het eerste licht duidelijk, er zaten al behoorlijk wat zwartkoppen in het terrein. En zoals later zou blijken lieten de tjiftjaffen en roodborsten zich ook niet onbetuigd. Niet eerder ving ik hier in de maand April van die drie soorten zo veel exemplaren op een vangdag zonder gebruik van lokgeluid.

In één van de eerste rondes langs de netten hing er al een Gaai, in de voorgaande 2 seizoenen slechts 1 exemplaar in alle 12 vangdagen per seizoen.... dus dat belooft nog wat.... Maar ja, nu weet de hele familie (en ook mijn trommelvliezen) al dat ik er weer ben... Het adulte exemplaar dat ik vandaag ving had een enorme haak op het puntje van z'n snavel zoals bij een klauwier, en ook dat heb ik geweten... dr zitten nu nog een paar blauwe klemblaren op mn handen.


Foto: Gaai, na 2e kalenderjaar.

Ook de vuurgoudhaantjes waren er weer, vorig jaar een nieuwe broedvogelsoort voor het bos en ik ben benieuwd hoe zich dat verder zal ontwikkelen. Vandaag 2 mannetjes kunnen ringen, de vrouwen zijn kennelijk al met andere zaken bezig...

Foto: Vuurgoudhaan-man.

Bij de zwartkoppen waren er al meerdere die hier als broedvogel of als 1e kalenderjaar-vogel geringd zijn. Die waren dus al weer op bekende grond teruggekeerd en het beviel hen hier dus kennelijk goed. Dat kan ik me goed voorstellen met deze Nederjungle van ondoordringbare braamstruwelen gelardeerd met vlier.... Bij de terugvangsten exemplaren uit beide voorgaande CES-seizoenen, maar ook 2 exemplaren uit 2011 en 2012.

Aan het eind van de vangsessie vink ik nog weer een vink met 'kalkpoten'. de vogel had deze aandoening zo sterk dat het volledig onmogelijk was om haar van een ring te voorzien, daar zou ze alleen maar ongemak van ondervinden, dus maar niet. 'Kalkpoten' worden veroorzaakt door een mijt die zich nestelt onder het hoornige oppervlak van de poten.

Dagtotalen (nieuw geringd / teruggevangen):
------------------------------------------------

Grote Bonte Specht - / 1
Vuurgoudhaantje 2 / -
Winterkoning 1 / 3
Staartmees - / 1
Heggenmus 1 / 2
Glanskop 1 / -
Roodborst 5 / 2
Pimpelmees 2 / 1
Merel 2 / -
Koolmees - / 11
Zanglijster 4 / -
Gaai 1 / -
Zwartkop 14 / 7
Vink 3 / 1
Tjiftjaf 12 / 1
---------------------------------------------------

Totaal: 78 exemplaren, 15 soorten, 6:00 uren.



Foto: overzicht (nou ja, overzicht....) van de vangbaan.


Foto: een nog laat bloeiende Gaspeldoorn op het zandstortterrein.

Na afloop van de 6 vanguren voor het CES-project heb ik snel de netten opgeruimd (nou ja, snel.... tot 2 x toe viel mij een net over de volle lengte in de eikenbladeren, dan ben je wel een half uurtje aan het peuteren....) en de tweede ronde voor de nestkastcontroles gelopen. Dr is in de afgelopen week nog niet zo heel veel veranderd, alhoewel een aantal mezen is begonnen met de eileg. In totaal trof ik vanmiddag 58 eieren aan van pimpel, koolmees en boomklever. Van die laatste soort zat de eerste inmiddels te broeden en omdat ik de kleurringen-combinatie kon aflezen is voor het RAS-project de eerste terugmelding van dit seizoen dus ook binnen.
Onderweg trof ik achter 1 van de nestkasten nog een nest van een zanglijster met 4 stevig bebroedde eieren. Wat een respect heb ik toch iedere keer voor de stucadoorskunsten van deze soort. Hoe krijgen ze het voor elkaar om een zo mooi symmetrisch ronde kom te maken en deze zo gaaf af te werken alsof het een leemwand is.... indrukwekkend.

Foto: vierlegsel van zanglijster. Op de nestrand liggen uit de boom gewaaide gallen.

aan het eind van de middag kon ik bij mijn ouders in de tuin nog mijn allereerste 1e kalenderjaar vogel van 2015 ringen. Een al uitgevlogen jonge merel dus. Ze zijn er in sommige jaren echt wel vroeger bij, maar ik heb daar nog niets van andere ringers over gehoord/gelezen.

Foto: 1e kalenderjaar Merel. Net uit het nest, 12 of 13 dagen oud.

maandag 13 april 2015

De Hoge Veluwe : Yes !!! de eerste koolmees-eieren !

Dat geeft altijd toch weer wat extra opwinding onder de onderzoekers.... vandaag heb ik tijdens de nestkastcontroles in 1 kast de eerste 2 eieren van een koolmees aangetroffen. In totaal hebben we nu in 4 kasten eieren van mezen liggen waarbij ik in het geval van 1 kast nog met mijn collega's oneens ben. Zij denken dat dit ook een legsel van een koolmees is, ik ben er vrijwel zeker van dat het hier een zwarte mees betreft. De tijd zal leren wie er gelijk krijgt.

Ik ben vandaag ook even van het spoor afgegaan en heb een sperwer-territorium van vorig jaar bezocht. Daar hoeven we dit jaar niet zo heel veel verwachtingen van te hebben, want er is daar in ieder geval al 1 adulte sperwer gepredeerd door een havik die ook met 2 paar in ons nestkastgebied vertegenwoordigd is. Die twee soorten liggen elkaar niet zo.... dat mag duidelijk zijn.


Foto: geplukte veren van sperwer, gepredeerd door havik. Einde van dit territorium voor dit jaar.

Vanmorgen zag ik tijdens de controleronde ook in totaal 16 edelherten verdeeld over 3 groepen. Het viel me op dat meerdere herten dit jaar erg laat zijn met het afwerpen van het gewei. In dit geval hadden 5 van deze herten nog hun oude stangen.

Bij het voer-experiment hebben we een lekkerbekkie zitten die zijn/haar neus optrekt voor meelwormen. De vogel neemt ze wel uit de voertray en knijpt ze wel dood maar spuugt ze vervolgens uit waarna ze in het nest blijven liggen. Zie onderstaande foto. Overigens is dit nest rijkelijk afgewerkt met hertenhaar dat afkomstig is van een dood hert dat ongeveer 100 meter verderop ligt... dat zullen we in meerdere kasten gaan merken.


Foto: Ik lust geen meelwormen......