Posts tonen met het label hoge veluwe. Alle posts tonen
Posts tonen met het label hoge veluwe. Alle posts tonen

zondag 19 april 2015

Hoge Veluwe : Alpenwatersalamander (Triturus Alpestris).

Gisteren attendeerde onze Baskische collega Ivan de la Hera mij op de aanwezigheid van watersalamanders in de vijver die hier dicht bij ons veldstation ligt. Het is de vijver die in het park de naam de Zwaan heeft gekregen vanwege de vorm waarin hij is aangelegd.
vorige week is er tijdens de storm een grote dode eik over de vijver heen gevallen en die heeft ook een aantal grote stukken schors laten vallen. Laat dat nou net de ideale schuilgelegenheid vormen voor de amfibieën die momenteel letterlijk de grens tussen land en water aan het gebruiken zijn.....
Ivan nam me mee naar de vijver en tilde het stuk schors op. Eronder zat 1 bruine kikker en een stuk of 10 watersalamanders.... we begonnen te kijken om welke soort het ging en ontdekten dat het twee soorten waren ! Ivan was helemaal wild bij het constateren van de kleine watersalamander (Triturus Vulgaris).... een nieuwe soort voor hem. Laat ik dat nou juist net hebben met de Alpenwatersalamanders (Triturus Alpestris) die er duidelijk in de meerderheid aanwezig waren......










maandag 13 april 2015

De Hoge Veluwe : Yes !!! de eerste koolmees-eieren !

Dat geeft altijd toch weer wat extra opwinding onder de onderzoekers.... vandaag heb ik tijdens de nestkastcontroles in 1 kast de eerste 2 eieren van een koolmees aangetroffen. In totaal hebben we nu in 4 kasten eieren van mezen liggen waarbij ik in het geval van 1 kast nog met mijn collega's oneens ben. Zij denken dat dit ook een legsel van een koolmees is, ik ben er vrijwel zeker van dat het hier een zwarte mees betreft. De tijd zal leren wie er gelijk krijgt.

Ik ben vandaag ook even van het spoor afgegaan en heb een sperwer-territorium van vorig jaar bezocht. Daar hoeven we dit jaar niet zo heel veel verwachtingen van te hebben, want er is daar in ieder geval al 1 adulte sperwer gepredeerd door een havik die ook met 2 paar in ons nestkastgebied vertegenwoordigd is. Die twee soorten liggen elkaar niet zo.... dat mag duidelijk zijn.


Foto: geplukte veren van sperwer, gepredeerd door havik. Einde van dit territorium voor dit jaar.

Vanmorgen zag ik tijdens de controleronde ook in totaal 16 edelherten verdeeld over 3 groepen. Het viel me op dat meerdere herten dit jaar erg laat zijn met het afwerpen van het gewei. In dit geval hadden 5 van deze herten nog hun oude stangen.

Bij het voer-experiment hebben we een lekkerbekkie zitten die zijn/haar neus optrekt voor meelwormen. De vogel neemt ze wel uit de voertray en knijpt ze wel dood maar spuugt ze vervolgens uit waarna ze in het nest blijven liggen. Zie onderstaande foto. Overigens is dit nest rijkelijk afgewerkt met hertenhaar dat afkomstig is van een dood hert dat ongeveer 100 meter verderop ligt... dat zullen we in meerdere kasten gaan merken.


Foto: Ik lust geen meelwormen......

zondag 12 april 2015

Hoge Veluwe / Markelo : de eerste weken van het broedseizoen.

het leek er aanvankelijk op dat we wederom een vroeg broedseizoen zouden beleven. We hadden immers weer eens een zachte winter gehad, al waren gemiddeld gezien de nachttemperaturen gedurende een lange periode behoorlijk stabiel net iets onder of net iets boven de nul graden celcius. In de tweede helft van Maart begonnen dus diverse vogels enthousiast aan het broedseizoen, maar van eileg kwam het nog niet zo heel erg snel. De nachttemperaturen bleven laag en de weersomstandigheden overdag waren ronduit wisselvallig te noemen met af en toe 1 of 2 zonnige dagen met hogere temperaturen, maar ook terugval naar regenachtig, koud en guur weer. Op 31 Maart sloten we de maand zelfs af met een heuse voorjaarsstorm.... dat had ook in de bossen links en rechts gevolgen. Op de hoge veluwe bleef het beperkt tot enkele bomen, maar op de camping bleek de gehele voortent van de caravan ingestort te zijn en waren diverse spullen die ik in de voortent had uitgestald over het hele terrein heengewaaid. Door het overlijden van mijn oom heeft de boel een paar dagen zo moeten liggen. Gelukkig hebben medewerkers van camping Hooge Veluwe in ieder geval de weggewaaide spullen verzameld en teruggelegd.























Foto: de voortent van de caravan na de storm van 31 Maart 2015.

Op ons eigen vogelringterrein de Bree in Markelo waren er weer enkele oude wilgen omver gegaan. 1 joekel van een boom nam in zijn val 4 andere bomen mee en was zo hoog dat hij pal naast een nestkast staande de volgende nestkast in zijn val meenam, zie foto.





























Foto: Gevolgen storm 31 Maart op de Bree.

Op de Hoge Veluwe loopt dit jaar een voeder-experiment. Een aantal uitgeselecteerde koolmezen krijgt in de nestkast extra voer aangeboden in een bakje dat in de 400 nestkasten is geplaatst. Dat kan tot leuke situaties leiden zoals onderstaande foto toont... Het voeren moet meteen in de nestbouwfase gestart worden en om de juiste vogels te kunnen identificeren (het moet wel een koolmees zijn die haar nest bouwt) worden de nestkasten waarin nestmateriaal is vastgesteld voorzien van een transponderreader die een van een transponder voorziene vogel kan identificeren. Dat houdt dus in dat er heel wat fietswerk verricht moet worden voor het steeds wisselend plaatsen en later weer weghalen van de apparatuur en gel-accu's.























Foto: wanneer is de volgende voedering?

Op 10 April zwommen de eerste kikkervisjes in één van de poelen in het park. Het betrof dan ook een poel die door zijn ligging veel zonlicht ving. Zie foto:

























Op diezelfde datum signaleerden we de eerste 2 bonte vliegenvanger-mannetjes. De volgende dag waren het er al 5 en vandaag op de 12e April zagen we de eerste zekere vrouwtjes nadat ik op de 11e al het vermoeden had van eerste nestmateriaal van bonte vliegenvanger in een nestkast. En inmiddels gaat het hard met het arriveren van de zomergasten. Op de 9e April de eerste fitissen en een enkele zwartkop (in Goor al een week eerder). Verder werden vandaag in den lande al enkele kleine karekieten gevangen, werden enkele nachtegalen gemeld en werd de eerste koekoek gezien.





























Foto: bloeiende bosanemoon op landgoed Het Weldam, Markelo.





























Foto: Hoge Veluwe : eerste dagje naar het strand voor de rode bosmieren....

























Foto: lunchbreak !

maandag 12 mei 2014

Broedseizoen 2014 deel 1.

Veel te lang geleden sinds ik een bericht geplaatst heb, maar dat heeft weer zo zijn reden. We zijn nog erg druk geweest met de pogingen om de verhuizing zo veel mogelijk afgerond te krijgen voor de aanvang van het broedseizoenswerk, maar de realiteit haalde mij al weer in. De winter van 2013 naar 2014 was zo extreem zacht dat het mij noodzaakte om net als de vogels vervroegd in actie te komen. Net als in 2012 ben ik dit seizoen een week eerder dan normaal begonnen met mijn veldwerk in het park de Hoge Veluwe voor het NIOO (Nederlands Instituut voor Ecologie).
Dat was niet voor niets want het eerste ei van bijvoorbeeld de koolmees werd dit jaar een dag vroeger gevonden dan de vroegste ooit in de meer dan 50 jaar waarin het NIOO de mezen volgt. Ditmaal werd het vroegste ei niet op de hoge Veluwe aangetroffen maar op een ander terrein, bij Oosterhout vlak buiten Nijmegen. Dat nestkastenterrein is gemiddeld genomen sowieso altijd het vroegste van alle onderzoeksterreinen van het NIOO.
Op de Hoge Veluwe liep het allemaal net iets minder snel, al waren de mezen er hier ook wel extreem vroeg bij. Tijdens mijn eerste velddag trof ik al vele nestkasten aan met nestactiviteiten. Een ei zou echter nog een paar dagen op zich laten wachten.
Een heel positieve ontwikkeling is het feit dat we voor het eerst na twee jaar afwezigheid weer zwarte mezen broedend in de nestkasten hebben. We hebben dit seizoen 3 paartjes broedend en het zijn de lievelingsvogeltjes geworden voor alle onderzoekers en studenten die dit jaar in het nestkastenterrein met ladders rondlopen en fietsen.


Foto: Wat is dat nou??? Vrolijk pasen ! De bezoekers van het park kregen tijdens de paasdagen een zakje met 2 chocolade-paaseitjes uitgereikt. Enkelen dachten dat de vogels deze eieren meer nodig hadden en deponeerden de eitjes dus in onze nestkasten, zonder te weten dat daar vogels in zaten te broeden zoals deze afbeeldingen illustreren. Gelukkig is alles goedgegaan met de vogels, maar wat als er kleine jongen in de kasten hadden gezeten?


Het seizoen kenmerkte zich in April meteorologisch als warm en droog; het wild in het park ging weer flink op sjouw want de voedselvoorraden van zaden van afgelopen najaar raakte aan het eind van de winter toch wel behoorlijk op en in grote delen van het park was geen oppervlaktewater meer beschikbaar.
Het warme weer zorgde er voor dat de bladontwikkeling aan de bomen ook erg snel ging, al stagneerde het enigszins door de droogte. De mezen begonnen dus vroeg aan de nestbouw en eileg, maar wisten niet wat hen overkwam toen ze goed en wel met op weg waren. Er trad aan het eind van April een temperatuursval op in combinatie met de aanvang van een langdurige periode met regenachtige dagen en inmiddels op het moment van publiceren van dit bericht zelfs uitgesproken najaarsweer met veel neerslag in de vorm van felle buien of langdurige regen en dagelijks flink doorstaande harde wind. Kortom, bij veel legsels traden legpauzes op en in nog veel meer gevallen bleken de vogels besloten te hebben om wel eerst het legsel compleet te maken, maar nog met broeden te wachten. Hier op de Hoge Veluwe controleren we alle nesten dagelijks vanaf 2 dagen voor de berekende dag van uitkomst van de eieren om maar zeker te zijn van de exacte leeftijd van de jongen. Dit leidde er toe dat vele nestkasten door de niet opgemerkte broedpauze bijna een week lang dagelijks bezocht moesten worden....
Als je dan een seizoen hebt waarin de mezen met de eilegtiming zo dicht op elkaar zijn gaan zitten als dit jaar dan kan het dus gebeuren dat je aan het eind van een hele dag nestkasten controleren nog eens voor 70 extra kasten verspreid door het hele gebied op pad kunt....


Foto: erg opvallend dit jaar : pimpels gebruiken vers groen materiaal bij de eindbekleding van de nesten.


Foto: pimpel gedood door soortgenoot en verwerkt tot nestmateriaal.


Foto: nog een ander drama, nestjong na geboorte buiten nestkom geraakt en dood aangetroffen. Maar was ie al dood voor het verwijderen of is hij levend uit de nestkom gegooid door de oudervogel?


Foto: op camping Droompark de Hooge Veluwe draagt de beheerder de vogels een warm hart toe. In één van de daar opgehangen nestkasten troffen we , zover vooralsnog nu bekend en geregistreerd, de vroegste boomklevers van Nederland aan. De eileg van dit paartje moet zijn begonnen op 24 Maart.


Foto: de eerste overname van een mezenlegsel door bonte vliegenvanger. In dit geval een niet agressieve overname, het legsel van de mees was al verlaten.

Inmiddels zitten we dus halverwege het broedseizoen en hebben de vogels het door het slechte weer onverwachts toch moeilijk. Zo goed als het seizoen leek te worden, zo moeilijk wordt het de vogels nu toch gemaakt door het slechte weer. Een tiental nesten zijn inmiddels verlaten omdat de jongen door honger en kou gestorven zijn. Des te opmerkelijker en toch vooral respectvol is het om dan toch te zien dat de broedsels die inmiddels het jongenstadium van 15 dagen oude jongen bereikt hebben het heel erg goed doen. op dag 15 gaan bij ons alle nestjongen naar het consultatiebureau en worden ze allemaal gemeten en gewogen. De gewichten die we nu meten zijn bijna zonder uitzondering heel goed te noemen... Hoe krijgen ze het toch voor elkaar, petje af voor de mezen en zoals gezegd : diep respect voor hun harde werk.


Foto: Eikenbos in het onderzoeksterrein, dode en stervende inlandse eiken. Dit bosvak wordt inmiddels flink verlaten door de holenbroeders. Op de bodem ontstaat nieuw bos echter vooral bestaande uit Larix.


Foto: ladderboktor / Saperda scalaris op dode eik in het stervende bosvak.


Foto: geknakte woudreus in het Deelerwoud. Ook voor bomen van deze leeftijd was de wind uiteindelijk te hard. Een eerste deel van de boom sneuvelde tijdens de Oktoberstorm van 2013, de huidige harde voorjaarswind maakte het af.


Foto: droogvallende amfibiënpoel. De kikkerdril van dit jaar verdroogde en de kikkers en padden verdwenen in de keel van een blauwe reiger die op zijn beurt eens een goed voorjaar beleefde.

Thuis hebben we dit jaar een nestkast voorzien van een camera. Deze camera was door vogelbescherming beschikbaar gesteld in het kader van het jaar van de spreeuw, een themajaar van SOVON waarin deze soort extra aandacht krijgt van onderzoekers. Daarover in een later bericht meer want wij werken er dus ook aan mee.
De spreeuwenkast met camera bleef helaas onbezet, waarschijnlijk omdat hij toch net iets te laat werd geleverd, maar we hebben de camera kunnen overzetten in een mezenkast. Daarin hebben we prachtig het opgroeien van een nestje van 8 jonge koolmezen kunnen volgen. Vooral Hanneke heeft heel wat observaties kunnen doen en kunnen constateren dat koolmees-vrouwen heel goede huishoudsters zijn.... Ze hebben amper tijd voor slapen maar ontdoen 24 uur per dag het huis zo veel mogelijk van parasieten. Gisteren, 11 Mei, zijn de jongen uitgevlogen. Nu maar afwachten of ze ons nog eens opnieuw bezoeken in het kader van het project ringmus bijvoorbeeld.....

dinsdag 10 juli 2012

terugblik broedseizoen, een horrorseizoen.

En zo is het broedseizoen (voor de holenbroeders) al weer over... Ik had goede voornemens om snel weer een nieuw verslagje te posten maar daar kwam niks van. Drukke dagen met slecht weer en abominabele internetverbinding, in Afrika ging het regelmatig beter...
Om maar meteen met de deur in huis te vallen, op de Hoge Veluwe was het voor de mezen een heel mager broedseizoen. De mezen begonnen extreem vroeg met de eileg maar gooiden middels legpauzes en broedpauzes de rem er weer op na invallende kou vanaf half April. Gevolg: verlaten legsels en daarna veel strijd om nestkasten door het enorm hoge aantal broedparen en arriverende bonte vliegenvangers. Met alle gevolgen van dien, zie de foto's.
Foto's: Zwaar gewonde bonte vliegenvanger op nest koolmees.
Foto: herstelde ingetikte en deels gescalpeerde kop van bonte vliegenvangerman, door gat in de schedel zag je de hersenen bewegen. Wat een wonder, schedeldak verdwenen maar hersenen onbeschadigd. Door lang aanhoudende kou en veel regen kwam de bladontwikkeling aan de bomen en dus ook het rupsenaanbod heel slecht op gang. Er waren zelfs stukken bos waar het eikenblad deels bevroor en de groei helemaal op slot ging. In die bosstukken gingen de jonge mezen op rij dood. De mezenvrouwen moeten dan zowel jongen langer warm houden als langer op jacht gaan dan ze eigenlijk zouden willen, een duivels dilemma. Gevolg is dan een kettingreactie van koude jongen die stoppen met bedelen waardoor de ouders stoppen met voeren omdat ze denken dat de jongen verzadigd zijn.
Foto: onderontwikkelde EN bevroren eikenbladeren: rupsenloos.
Foto: onderontwikkelde bladzetting bij eiken, situatie 17 Mei 2012. Door deze omstandigheden zijn we dit jaar op de Hoge Veluwe samen met predatie door een grote bonte specht en ondanks de bescherming met marterkorfjes door boommarter(s) bij de koolmees 27 % van de broedsels kwijtgeraakt. Er waren ook weer volop broedparen pimpels en die deden het een beetje beter dan de koolmezen, als is 16 % legselverlies ook voor die soort erg hoog. De bonte vliegenvangers arriveerden dit jaar (in tegenstelling tot waar we inmiddels aan gewend waren) een stuk later terug uit hun overwinteringsgebieden in Afrika, en dat bleek ook te gelden voor meerdere andere soorten zangers uit Afrika. Echter, in tegenstelling tot die soorten vestigden zich dit jaar maar lichtelijk minder paartjes van de bonte vliegenvanger. De broedselgrootte was ook iets lager en daar deden ze verstandig aan want ook voor deze soort werden de condities fors minder, vooral voor de late cohort. Des te opmerkelijker was het dan ook om vast te stellen dat juist de paartjes die heel laat waren (daarbij vooral paren waarvan het 1e legsel verloren was gegaan) heel goed presteerden met hoge gewichten bij de weldoorvoede jongen. Een andere soort die dit jaar in goede aantallen vertegenwoordigd was betrof de gekraagde roodstaart. In het nestkastengebied zat een dubbel aantal mannetjes te zingen ten opzichte van vorig jaar; wellicht heeft de intensieve houtkap op deze soort juist een positieve uitwerking gehad; dode bomen met holtes bleven overwegend staan en de directe omgeving daarvan werd juist opener en dus juist extra geschikt voor deze soort.
Foto: mannetje bonte vliegenvanger houdt zich dood in nest koolmees na gevecht. Fluiters waren er dit jaar ook weer, zij het iets minder dan in het topjaar dat ik vorig jaar meemaakte. Vorig jaar kon ik op de Hoge Veluwe in het nestkastengebied maar liefst 14 territoria vaststellen, dit jaar waren het er 10. In één van de topterritoria waar de fluiter nog nooit ontbrak zat dit jaar een aantal dagen naast een fluiterman zelfs een bergfluiter te zingen. De vogel wisselde vaak van zangpost en liet zich gedurende lange periodes maar spaarzaam horen en/of zien zoals ook enkele twitchers die waren aangesneld nadat ik de vogel had gemeld op waarneming.nl moesten ervaren.De twee nesten die ik er dit jaar thuis van heb weten te vinden zijn beide met in totaal 12 jongen succesvol uitgevlogen.
Foto: jonge fluiters in nest.
Foto: en uit het nest... Grote afwezigen op de Hoge Veluwe waren dit jaar voor het eerst de grauwe vliegenvanger en voor het 2e jaar op rij de zomertortel; van beide soorten heb ik tussen de nestkasten niets vernomen. En voor het eerst in mijn 14 broedseizoenen op de Hoge Veluwe hadden we niet één paar van de zwarte mees in de nestkasten. Opvallende afwijkingen.
Foto: jonge koolmees met a-symmetrische verengroei aan vleugels.
Foto: extreem puntig ei van koolmees (zeekoetei); er waren dit jaar ook enkele mini-eitjes, eieren zonder eidooier van ongeveer 6 mm groot.
Foto: pimpeljong dood in dop bij geboorte.
Foto: jonge koolmezen dood door voederen met pinda's.
Foto: resten van een 'windei' in koolmeesnest, eischaal ontbreekt volledig door kalkgebrek.