Nog een paar laat(ste) voorjaarsberichtjes, deel 2.

Zoals beloofd hier nog een klein berichtje van een leuke waarneming. Op de laatste avond in de caravan op de Hoge Veluwe troffen we in de voortent een nachtvlinder aan. Nadat we hem gevangen hadden om hem buiten los te laten merkten we pas welke soort het was. Een groot avondrood, Deilephila elpenor, oftewel olifantsvlinder, één van de meest kleurrijke soorten die we in ons land kunnen aantreffen. Na het loslaten zat de vlinder de volgende ochtend nog op dezelfde plek en heb ik er nog een paar foto's van kunnen maken.

Foto's : groot avondrood, Deilephila elpenor.

Nog een paar laat(ste) voorjaarsberichtjes, deel 1.

Voordat we op Schiermonnikoog starten met het najaarsvangen nog even een paar laatste nieuwtjes van het voorjaarsfront. Dit broedseizoen troffen we op ongeveer 50 meter van een ons bekende nestholte van een middelste bonte specht een jong hangend tegen een boom aan. Toen we goed keken vonden we beiden dat hij er wel een beetje in een gekke houding tegenaan zat. Dichterbij gekomen bleek dat de vogel dood tegen de schors hing; hij had zich bij het sterven kennelijk net in zo'n positie begeven waarbij de wet van de zwaartekracht uitgeschakeld werd omdat de nagels stevig in de schors staken. Da's bepaald niet een alledaagse vondst, ten eerste omdat het een middelste bonte specht betrof, nog steeds geen alledaagse soort, en ten tweede omdat ie zo tegen de boom was blijven kleven. We hebben de vogel meegenomen naar huis met de intentie hem op te sturen naar het museum want daar zou vast en zeker belangstelling voor zijn. Thuis gekomen bleek dat zich daar een jonge grote bonte specht had doodgevlogen tegen het raam. Een niet zo leuke samenloop van omstandigheden, maar het stelde ons wel in de gelegenheid om een foto te maken van beide soorten bij elkaar, mooi om de verschillen te zien. Overigens hadden we dit jaar in ons werkgebied na een wat minder seizoen in 2011 een mooie toename van het aantal broedparen tot zeker 6 paar.

Foto: bovenaan de middelste bonte specht en beneden de grote bonte specht.

Foto : kop juveniele grote bonte specht.

Foto: kop juveniele middelste bonte specht. Morgen nog een berichtje en dan volgen de eerste resultaten van het ringwerk op Schiermonnikoog waar we inmiddels neergestreken zijn om de netopstelling voor het komende najaar te realiseren.

terugblik broedseizoen, een horrorseizoen.

En zo is het broedseizoen (voor de holenbroeders) al weer over... Ik had goede voornemens om snel weer een nieuw verslagje te posten maar daar kwam niks van. Drukke dagen met slecht weer en abominabele internetverbinding, in Afrika ging het regelmatig beter...

Om maar meteen met de deur in huis te vallen, op de Hoge Veluwe was het voor de mezen een heel mager broedseizoen. De mezen begonnen extreem vroeg met de eileg maar gooiden middels legpauzes en broedpauzes de rem er weer op na invallende kou vanaf half April. Gevolg: verlaten legsels en daarna veel strijd om nestkasten door het enorm hoge aantal broedparen en arriverende bonte vliegenvangers. Met alle gevolgen van dien, zie de foto's.

Foto's: Zwaar gewonde bonte vliegenvanger op nest koolmees.

Foto: herstelde ingetikte en deels gescalpeerde kop van bonte vliegenvangerman, door gat in de schedel zag je de hersenen bewegen. Wat een wonder, schedeldak verdwenen maar hersenen onbeschadigd. Door lang aanhoudende kou en veel regen kwam de bladontwikkeling aan de bomen en dus ook het rupsenaanbod heel slecht op gang. Er waren zelfs stukken bos waar het eikenblad deels bevroor en de groei helemaal op slot ging. In die bosstukken gingen de jonge mezen op rij dood. De mezenvrouwen moeten dan zowel jongen langer warm houden als langer op jacht gaan dan ze eigenlijk zouden willen, een duivels dilemma. Gevolg is dan een kettingreactie van koude jongen die stoppen met bedelen waardoor de ouders stoppen met voeren omdat ze denken dat de jongen verzadigd zijn.

Foto: onderontwikkelde EN bevroren eikenbladeren: rupsenloos.

Foto: onderontwikkelde bladzetting bij eiken, situatie 17 Mei 2012. Door deze omstandigheden zijn we dit jaar op de Hoge Veluwe samen met predatie door een grote bonte specht en ondanks de bescherming met marterkorfjes door boommarter(s) bij de koolmees 27 % van de broedsels kwijtgeraakt. Er waren ook weer volop broedparen pimpels en die deden het een beetje beter dan de koolmezen, als is 16 % legselverlies ook voor die soort erg hoog. De bonte vliegenvangers arriveerden dit jaar (in tegenstelling tot waar we inmiddels aan gewend waren) een stuk later terug uit hun overwinteringsgebieden in Afrika, en dat bleek ook te gelden voor meerdere andere soorten zangers uit Afrika. Echter, in tegenstelling tot die soorten vestigden zich dit jaar maar lichtelijk minder paartjes van de bonte vliegenvanger. De broedselgrootte was ook iets lager en daar deden ze verstandig aan want ook voor deze soort werden de condities fors minder, vooral voor de late cohort. Des te opmerkelijker was het dan ook om vast te stellen dat juist de paartjes die heel laat waren (daarbij vooral paren waarvan het 1e legsel verloren was gegaan) heel goed presteerden met hoge gewichten bij de weldoorvoede jongen. Een andere soort die dit jaar in goede aantallen vertegenwoordigd was betrof de gekraagde roodstaart. In het nestkastengebied zat een dubbel aantal mannetjes te zingen ten opzichte van vorig jaar; wellicht heeft de intensieve houtkap op deze soort juist een positieve uitwerking gehad; dode bomen met holtes bleven overwegend staan en de directe omgeving daarvan werd juist opener en dus juist extra geschikt voor deze soort.

Foto: mannetje bonte vliegenvanger houdt zich dood in nest koolmees na gevecht. Fluiters waren er dit jaar ook weer, zij het iets minder dan in het topjaar dat ik vorig jaar meemaakte. Vorig jaar kon ik op de Hoge Veluwe in het nestkastengebied maar liefst 14 territoria vaststellen, dit jaar waren het er 10. In één van de topterritoria waar de fluiter nog nooit ontbrak zat dit jaar een aantal dagen naast een fluiterman zelfs een bergfluiter te zingen. De vogel wisselde vaak van zangpost en liet zich gedurende lange periodes maar spaarzaam horen en/of zien zoals ook enkele twitchers die waren aangesneld nadat ik de vogel had gemeld op waarneming.nl moesten ervaren.De twee nesten die ik er dit jaar thuis van heb weten te vinden zijn beide met in totaal 12 jongen succesvol uitgevlogen.

Foto: jonge fluiters in nest.

Foto: en uit het nest... Grote afwezigen op de Hoge Veluwe waren dit jaar voor het eerst de grauwe vliegenvanger en voor het 2e jaar op rij de zomertortel; van beide soorten heb ik tussen de nestkasten niets vernomen. En voor het eerst in mijn 14 broedseizoenen op de Hoge Veluwe hadden we niet één paar van de zwarte mees in de nestkasten. Opvallende afwijkingen.

Foto: jonge koolmees met a-symmetrische verengroei aan vleugels.

Foto: extreem puntig ei van koolmees (zeekoetei); er waren dit jaar ook enkele mini-eitjes, eieren zonder eidooier van ongeveer 6 mm groot.

Foto: pimpeljong dood in dop bij geboorte.

Foto: jonge koolmezen dood door voederen met pinda's.

Foto: resten van een 'windei' in koolmeesnest, eischaal ontbreekt volledig door kalkgebrek.

middagje snoeien seizen en vangen op de ringbaan.

Vanmorgen voor het NIOO aan het thuiswerken geweest en daarna naar de ringbaan gefietst om met het zomerse maai- en snoeiwerk te beginnen en vanzelfsprekend tevens een paar netten neer te zetten. Wat een rimboe kan er dan in een paar weken tijd ontstaan zeg. Er was haast geen doorkomen aan. Maar goed, wel weer prachtig om de rekkracht van de natuur te zien en te ervaren hoe snel diverse soorten planten en struiken hun kansen grijpen als je een aantal ongewenste bomen (sparren) wegzaagd. Verbluffend was vooral de opkomst van kardinaalsmuts en het herstel van voorheen wegkwijnende meidoornstruiken. Op het moment dat de eerste baantjes vrij warn heb ik in totaal 40 meter net gezet en daar een paar uurtjes mee gevangen. Dat was niet onverdienstelijk maar ik moet zeggen dat ik er meer van had verwacht gezien het heit dat het warm, droog en dus dorstig weer was. Ik had dus wel meer vogels bij de vijver voor de fotohut verwacht. Maar goed, het was dan ook niet echt volledige rust op de baan. Tijdens één van de rondjes zag ik naast de vijver een grote vlinder op het paadje zitten waarvan er nog niet direct een naam bij me te binnen schoot. Te groot voor een ijsvogelvlinder die hier ook wel voorkomt... dan kan het alleen maar een ... zijn.... en inderdaad, het bleek uiteindelijk om een vrouwelijk exemplaar van de grote weerschijnvlinder te zijn. Meteen Han ingeseind, maar die was niet in de gelegenheid om te komen. Kwqam voor hem ok wel goed uit want tuusen het ontdekken en pakken van mijn camera verstreek al voldoende tijd voor de vlinder om op het idee te komen om er maar eens vandoor te gaan. Geen foto dus, maar niet getreurd, de website freenatureimages biedt uitkomst om maar even te laten zien hoe mooi die soort is, ook al was het niet een echte weerschijnende man..

Foto: grote weerschijnvlinder-vrouw. Dan de vangsten: de terugvangsten bestaan uit een winterkoning uit de winter 2011/2012 en de mezen zijn allemaal als nestjong alhier geringd in het broedseizoen. soort, nieuw geringd / teruggevangen: ------------------------------------- Grote Bonte Specht 1 / - Zwartkop 10 / - Winterkoning 4 / 1 Glanskop 1 / 1 Heggenmus 2 / - Pimpelmees 2 / 1 Roodborst 1 / - Koolmees 6 / 9 Merel 3 / 1 Boomklever 1 / - -------------------------------------------- Totaal: 44 exemplaren, 10 soorten, 6:00 uren

Na de vierde, vijfde en zesde controleronde...

De vierde, vijfde en zesde controleronde van de nestkasten zit er inmiddels op. Waarom schrijf ik dit in godesnaam op deze manier? Awel... dit bericht stond al drie weken in conceptvorm klaar na de vierde controleronde. Het werk werd echter zo complex en tijdrovend dat het er simpelweg niet meer van kwam om het bericht te posten. wekelijkse controlerondes lopen, daarna uitkomstcontroles bij de koolmezen (aan de pimpels komen we wegens personeelsgebrek, crisis ja... niet eens toe, daarna dataverwerking en dan tegen 9 uur 's avonds naar de camping om eten te koken en vervolgens nog met de eigen gegevens van de NIVON nestkasten thuis aan de slag om daarna veel te laat het bed in te rollen (als ik dat haal). Kortom, het broedseizoen begint op zijn hoogtepunt te draaien. We hebben wel een heel merkwaardig en ronduit extreem te noemen seizoen zeg... Van warm in Maart met vogels die wild in het hoofd werden en vroeg begonnen te leggen naar koud in April en nu7 nat in Mei. De vogels wisten er geen raad mee en begonnen allereerst maar eens met het inlassen van legpauzes. Daarna werden weer eieren bijgelegd maar het bleef koud.. broedpauzes dus... en nu: broeden voordat je alle eieren hebt gelegd, de eerste eieren opgeven en opnieuw beginnen, of uit de kast gegooid worden door een bonte vliegenvanger... Nou ja, dan ga je toch gewoon naar de buren en zet je die toch uit hun huis.... en die gaan vervolgens weer naar hun buren en leggen daar snel een paar eieren bij hun legsel in... Kortom, om als nestkastcontroleur gek van te worden. We lopen en fietsen ons het leplazerus om door die ingelaste leg- en broedpauzes vertraagde kasten soms wel 6 dagen iedere dag opnieuw te bekijken... De eerste jongen zijn vrijwel allemaal zonder uitzondering doodgegaan van kou en honger. Hadden de ouders afgelopen paar jaar geleerd dat ze moesten vervroegen, krijg je een voorjaar als dit waarbij de bladeren aan de bomen maar niet willen groeien en er dus geen rupsen zijn als je kinderen hebt te voederen en er ook nog eens heel veel bomen zijn gekapt in je woonomgeving... Twee tegenvallers voor de mezen dus... Inmiddels is het weer weliswaar nog steeds niet opgeknapt maar begint het aantal rupsen toe te nemen. Ik hoop dat ik zo spoedig mogelijk weer een bericht kan posten, maar dat zal moeilijk worden gezien de lengte van de werkdagen al op 14 uur zit... tot snel !

Foto: koolmees broedend temidden van veren van korhoen-hen.

Foto: koolmees broedend temidden van gedode en als nestmateriaal verwerkte pimpel.

Foto: de eerste geboren jonge koolmezen, geboren op 18 April 2012, enkele dagen later dood door honger en koude.

Foto: Emerick met de eerste ringbare jonge merels in Raalte.

Foto: 2 jonge merels van 8 dagen oud en 1 onbevrucht ei.

De eerste twee weken van het nestkastenseizoen.

Op 26 Maart jongstleden ben ik op de Hoge Veluwe weer begonnen met mijn jaarlijkse nestkastcontroles voor het NIOO oftewel Nederlands instituut voor ecologie. Voor het eerst sinds 1955 was het raadzaam om al in Maart te beginnen, en dat bleek niet voor niets. Niet eerder heb ik eind Maart al in zoveel kasten nestmateriaal aangetroffen. Er zaten zelfs al nesten van koolmezen bij die al af waren en de eerste eieren van boomklever lagen er al bij de tweede controledag op 27 Maart. Het eerste koolmees-ei volgde een paar dagen later maar bleek te zijn gelegd op 28 Maart.


Foto: larixknoppen op 29 Maart 2012.


Foto: de vroegste koolmees-eieren op de Hoge Veluwe van 2012.

Er zijn wel de nodige veranderingen in ons onderzoeksterrein opgetreden. Zoals we vorig broedseizoen aan het aantal gemerkte bomen hadden gezien zou er veel gekapt gaan worden. Nou, dat is ook gebeurd ook! Het was de eerste dagen flink werken om met de fiets over de kapotgereden bospaden te komen, laat staan bij de nestkasten te komen. Op veel plekken ziet het bos eruit alsof er een bombardement heeft plaatsgevonden want de timberjack-machines strippen de bomen wel van takken maar voeren die niet af. Sommige kasten moesten letterlijk opgegraven worden uit heuvels van takken en een stukl of 10 waren vernield of lagen onder de boom ondanks het feit dat ik vorig jaar alle kasten die aan gemarkeerde bomen hingen verhangen had.


Foto: graven naar nestkasten...


Foto: gedund en dus voormalig sperwerterritorium.


Foto : waar is dat Meidoornstruweel? vorig jaar nog potentieel klauwierenterrein...

Kortom, het wordt dit jaar afwachten hoe de vogels hierop zullen reageren. De winteroverleving lijkt hoog te zijn (niet gek met zo'n uitstekend mastjaar met heel veel beukennootjes) maar aan voedselaanbod zal er dit voorjaar veel minder zijn, of het nu een goed of een slecht rupsenjaar wordt.

De eerste bosuilen

Na twee drukke weken waarin we op allerlei manieren met vogelwerk bezig zijn geweest was het vandaag weer eens tijd om grotere ringen aan te leggen. De eerste jonge bosuilen waren inmiddels groot genoeg om geringd te worden. We hebben op de Herikerberg 2 nesten kunnen ringen en hebben bij beide nesten de vrouwen kunnen vangen. Op de foto's beide vrouwen. beiden droegen reeds een ring uit het RAS-project en wel in het ene geval een ring uit 2007 en de andere een ring uit 2010. Let op de kleedverschillen die bij deze beide vrouwen vooral in de tekening van het masker sterk naar voren komen.
Beide nestjes hadden 4 jongen, net zoals de meeste iets latere legsels zonder uitzondering 3 of 4 eieren hebben. Dat is alweer jaren geleden dat we dergelijke legselgroottes hebben aangetroffen. Ook alle jongen waren goed op gewicht al had 1 legsel een nakomelingetje die iets in gewicht achterbleef. De tijd zal ons leren of dit jong tot uitvliegen komt of zal dienen als voer voor broers en zussen. Het gaat om het jong rechts op de groepsfoto.