Eileg mezen nu flink gestart!

De laatste controledag voor de tweede ronde op de Hoge Veluwe. Het grootste controlegebied waarvan een aanzienlijk deel naaldhout-productiebos is met zeer lage habitatwaarde. Toch was vandaag vooral merkbaar dat de grootste cohort van de mezen de afgelopen dagen toch echt is begonnen met de eileg. Ik trof heel wat legsels aan met 1 of 2 eieren. In totaal in 141 gecontroleerde kasten 25 legsels van koolmees met als grootste legsel tot nu toe 7 eieren. Bij de pimpels 15 legsels met als grootste legsel tot nu toe eveneens 7 eieren. In de nestkast die bij het loket bij de entree van het park hangt vindt dit jaar trendbreuk plaats; in de voorgaande 10 jaar dat ik hier werkte zaten er ieder jaar pimpels in die nestkast, nu lag er 1 ei van een koolmees in het nest dat er overigens wel erg als een pimpelnest uit zag. Wellicht is de strijd om deze kast nog niet helemaal gestreden want er zat nog wel een pimpel te alarmeren op het moment dat ik de kast controleerde. Die kan echter ook verhuisd zijn naar het gat in het smeedijzeren Jugendstil toegangshek want daar heeft ook al meermalen een pimpelnest ingezeten. Het aantal boomklevers valt dit jaar tegen, vooral in het vandaag gecontroleerde gebied want daar zitten normaal gesproken de meeste paren. Dit jaar hebben we er maar 2 die voor een nestkast gekozen hebben. Op in ieder geval 2 plaatsen weet ik dat er boomklevers in een natuurlijke holte broeden pal boven de nestkast. De raven hebben inmiddels al jongen te voeren want vandaag zag ik 4 maal een raaf over komen vliegen met de krop overduidelijk vol met voedsel. Verder ontdekte ik dankzij een windvlaag die de staart opwipte dat de heel oude havikhorst in het terrein dit jaar na 5 jaar weer bezet is. De vrouw zit heel diep in de kom en zoals gezegd, ik zag haar aanwezigheid pas door de staart. Vandaag nog weer 1 kast met iets nestmateriaal van bonte vliegenvanger aangetroffen. Ook in dit gebied viel vandaag op dat er echt al wel heel veel mannen in het terrein aanwezig zijn. Je ziet ze nu ook al in de naaldhoutvakken op plekken die normaal gesproken geen bonte vliegenvangers herbergen. Dat kan nog wat worden... De totale bezetting van de kasten van vandaag is 60%, 85 van de 141 kasten zijn inmiddels in gebruik.

Weer vergevorderde nestbouw bonte vliegenvanger

Regenbuien, hagelbuien, harde wind maar af en toe ook zon, we hadden het allemaal vandaag. Brrr, de winter is even weer terug in het land. Maar de vogels gaan in de nestkasten onverstoorbaar door met nestbouw en eileg. Opmerkelijk genoeg en onverwacht trof ik in het gebied dat ik vandaag controleerde veel meer kasten met eieren aan dan de voorgaande 2 dagen. En dan heb ik het niet over vogels die vandaag hun eerste ei hadden gelegd. Op een aantal van 92 gecontroleerde kasten trof ik 12 legsels van koolmees (grootste legsel 6 ei), 12 legsels van pimpel (grootste legsel nu 5 ei) en 1 legsel van zwarte mees (3 ei) aan. Dat is dus een percentage van 27 % van de kasten. De bezetting van de kasten in dit gebied is inmiddels opgelopen naar 71%. Daarbij ook weer 2 kasten waar al nestbouw plaats vond door bonte vliegenvanger. In één geval was er zelfs al sprake van een bijna gereed nest, de nestkom hoeft hier alleen nog maar bekleed te worden en dan is het wachten op het eerste ei. Het moet wel heel gek gaan lopen willen we niet met een nieuw record van 1e eileg te maken krijgen. Dat record voor bonte vliegenvanger staat nu op 21 April en vond plaats in 2009. Helaas vandaag ook weer een dode man bonte vliegenvanger uit een nestkast gehaald, ditmaal lag er één die door een koolmees al gedeeltelijk verwerkt was in het nestmateriaal. En net als de vogel van gisteren betrof het een alhier in voorgaande jaren geringde vogel.

Foto: en ineens zijn de beukenblaadjes opengevouwen.

Dode bonte vliegenvanger-man.

Het was vandaag weer een uitgesproken prachtige en zonovergoten voorjaarsdag waarbij in het bosvak waar ik vandaag de nestkastcontrole uitvoerde vooral opviel hoeveel bonte vliegenvangers er al aanwezig waren. Op basis van mijn ervaringen van voorgaande jaren kan ik nu al zeggen dat er in dit deel van het gebied nu al meer bonte vliegenvangers zitten dan er normaal gesproken broeden. En vandaag ook op enkele plekken vrouwtjes gezien waarbij de mannen nog uitgebreid op de versiertoer waren. En vandaag ook de eerste dode bonte vliegenvanger-man in een nestkast aangetroffen. Deze lag in een lege kast. Meestal tref je ze aan in een kast waar al een nest van een andere soort zit, meestal van koolmees of pimpel. Deze vogel had een volledig gescalpeerde kop en de staart ontbrak ook volledig. Hij zal dus buiten deze nestkast zijn aangevallen en wellicht in een andere nestkast in de omgeving die al wel bezet was.

Foto: dode gescalpeerde bonte vliegenvanger.

Vandaag ook weer in 1 kast het begin van nestbouw van een bonte vliegenvanger aangetroffen. Op de heide van het Aalderinksveld langs de rand van het nestkastengebied heb ik tijdens m'n lunch prachtig kunnen genieten van zingende veldleeuwerikken maar ook van een paar vechtende exemplaren die het duidelijk nog niet eens waren over de verdeling van de territoria. Verder zat er ook nog een paartje roodborsttapuiten waarvan het mannetje prachtig aan het baltsen was en kwamen er ook een paar boompiepers overvliegen.
Op één van de paden trof ik een braakbal aan die er nogal 'verig' uitzag. Ik peuterde hem uit elkaar en trof er zowaar een ring in aan. Waarschijnlijk heeft deze aan een pimpel gezeten want er zaten blauwe veertjes in de braakbal. Van welke soort de braakbal afkomstig was moet ik even in het midden laten. Hij lag weliswaar op een plek waar zich op minder dan 100 meter een sperwerterritorium bevindt maar in de braakbal zaten ook keverschildjes en wol van een zoogdier, vermoedelijk een muis.
De bezetting kwam vandaag uit op 42 %, en dat is flink veel meer dan de 16 % van een week geleden, en een veel sterkere toename dan in het gebied van gisteren. In 4 kasten lagen eieren van koolmezen met een maximum van 3 eieren en in 1 kast een eerste ei van pimpel.

Eerste nestbouw bonte vliegenvanger

Vandaag weer begonnen met de tweede ronde van de nestkastcontroles op de Hoge Veluwe. In diverse nestkasten waren weer nieuwe bewoners begonnen met het inrichten van de woning. Er waren echter ook kasten waarin vorige week al een kant en klaar nest zat maar waar in de afgelopen week helemaal niets is gewijzigd. Een klein deel van de vogels is inmiddels met eileggen begonnen, maar deze groep dus vooralsnog niet. Ik trof 5 kasten met eieren van koolmezen aan waarbij de vroegste met nu 5 eieren is begonnen met eileg op 6 April, de rest had minder eieren. In 4 kasten lagen eieren van boomklevers, waarbij de vroegste daar nu 7 eieren had en dus is begonnen met eileg op 4 April. Als laatste nog 1 kast met 3 eieren van een pimpel, dat is dit jaar hier dus de vroegste van z'n soort. Uiteindelijk kwam ik na het controleren van 127 kasten vandaag op een bezetting van 60 %.
Gedurende de eerste serie kasten liep m'n Spaanse collega Ivan de la Hera samen met zijn studentes mee om ze te laten zien hoe de nesten van verschillende soorten er uitzien. Naast nesten van de verschillende mezensoorten heb ik ze ook nesten van boomklevers kunnen laten zien, maar waren ze ook getuige van een minder leuk geval. We troffen namelijk een nestkaste aan waar ik van een afstand al plukken nestmateriaal uit het vlieggat zag steken en ook veren aan de kast zag hangen. Vooral dat laatste is een slecht voorteken en dat bleek al snel toen we dichterbij kwamen. Op de grond lagen afgebeten veren en een vleugel van een koolmees. Het was meteen duidelijk, we hebben nu al een eerste geval van predatie door een boommarter. Het zal ongetwijfeld 'snachts zijn gebeurd waarbij de boommarter de op het nest slapende vrouw uit de kast heeft weten te graaien. We moeten nu dus in een heel vroeg stadium van het seizoen de afweging maken of we nu al marterwerende korfjes voor de kasten gaan plaatsen om het verlies aan broedsels zo beperkt mogelijk te houden. aan de andere kant heb je dan wel het dilemma dat plaatsen van korfjes voor de eilegfase tot verlaten van de kast kan leiden. Omdat we voorgaande jaren pas in de broed- of jongenfase korfjes hebben geplaatst hebben we daar echter nog geen ervaring mee en weten we dus ook niet of dit zal kunnen optreden of dat de vogels de korfjes gewoon accepteren.
In het staartje van de controleronde van vandaag was er nog een andere, gelukkig positieve, opmerkelijke ervaring. Voordat we ook maar 1 vrouwtje hebben gezien trof ik in 2 nestkasten al nestmateriaal aan van bonte vliegenvangers. In 1 geval was het nest zelfs al half af !!! Het betekent dat we in minder dan 6 dagen na het waarnemen van de eerste man al nestbouwende vrouwtjes van de bonte vliegenvanger in het gebied hebben. Dat hebben we nog niet eerder zo vroeg in April meegemaakt. Dat zou nog wel eens een record 1e eilegdatum voor deze soort kunnen gaan opleveren.

Foto: half afgebouwd nest bonte vliegenvanger.

Eerste controle op de Buunderkamp, Wolfheze

Vanmorgen naar de Buunderkamp gefietst voor de eerste ronde langs de kasten die ik daar voor het NIOO volg. De bezetting van de nestkasten bleek hier vergelijkbaar met de Hoge Veluwe, maar hier trof ik in tegenstelling tot daar vandaag WEL eieren aan in de kasten. Het waren er niet vee, slechts 1 legsel van een boomklever, maar toch is het de drempel naar de volgende fase in het broedseizoen.
Ik trof vandaag precies aan de rand van het terrein ook een slaapboom van een boommarter aan. Ik zetten nietsvermoedend mijn fiets tegen die boom om naar een nestkast te lopen, en zag toen dat ik midden door een latrine met keutels liep. deze plek was meer dan een meter in doorsnede en er lagen wel zeker 100 keutels. Naast de keutels ook resten van honingraten. Ik weet niet of die ook worden gevreten door boommarters, het kan evengoed ook zo zijn dat de marter deze uit de holte heeft verwijderd om in de holte ruimte voor zichzelf te maken.

Foto: latrine met keutels boommarter en honingraten.

Na mijn vondst heb ik meteen maar even met m'n collega gebeld om te adviseren om op de werkplaats meteen maar marterwerende korfjes te laten maken. Het is echter nog even afwachten of deze marter net als op de Hoge Veluwe de nestkasten zal gaan bezoeken want dat hoeft lang altijd niet per definitie te gebeuren. We zullen zien wat er gebeurt. Verder is het natuurlijk ook afwachten of de slaapboom ook een nestboom zal blijken te zijn.

Zijn de sijzen weg?

Vandaag was alweer het laatste deel van het nestkastengebied op de Hoge Veluwe aan de beurt om gecontroleerd te worden. In dit gebied hadden we de laatste 2 seizoenen de vroegste legsels, dus de verwachting vandaag dan toch de eerste eieren aan te treffen waren groot. Het is afgelopen nacht kennelijk goed vertrekweer geweest want van alle sijzen en vinken die ik afgelopen dagen in het park zag was hoegenaamd niks meer aanwezig; vooral de afwezigheid van de sijzen viel op, ik heb er niet één meer gezien of gehoord. Precies in de hoek van het bos waar ik gisteren 2 bonte vliegenvangers hoorde zat vandaag een bonte vliegenvanger die in ieder geval een ander kleed had dan de vogel die ik gisteren bij een naburige nestkast zag. En dit was de eerste vogel die ik heb horen zingen! Vermoedelijk gaat het hier om dezelfde vogel die gisteren een eindje verderop zat te roepen maar die ik niet kon terugvinden toen ik ging kijken. Deze verwachting wordt vooral gestaafd vanwege het feit dat bonte vliegenvangers vrijwel nooit beginnen met zingen op de eerste dag dat zij in een gebied aanwezig zijn. Wat vandaag enorm opviel was dat hier de komende tijd (volgend winter?) nog meer bomen gekapt gaan worden dan in de overige bosvakken. Het gehele nestkastenterrein is aan de beurt om gedund te worden en wellicht zelfs de gehele zuidelijke rand van het park. Een duidelijke doelstelling zie ik er vooralsnog niet in want er is van alles gemarkeerd, van dun tot dikke bomen en van dode bomen tot misvormde bomen. En nu al zijn er op meerdere plaatsen krentenboompjes afgezet, maar dat heeft vooral te maken met het feit dat er hier voor gekozen wordt om goed doorzicht in het bos te hebben. Persoonlijk betreur ik dit zeer want samen met de meidoorn en vlier behoort de krent tot mijn favoriete bomen/struiken. Het gaat dus in ieder geval niet alleen om houtproductie. In de meeste vakken gaat er ongeveer een kwart tot een derde van de bomen uit, maar er zijn ook vakken waar zeker de helft geveld gaat worden. Dat is ingrijpend en het kan niet anders dan merkbare invloed op de toekomstige vogelstand hebben...

Foto: voor kap gemarkeerde bomen.

Foto: landingsbaan? Nee, geklepeld voormalig broedhabitat fluiter en boompieper.

Op maar liefst 8 verschillende plekken hoorde ik zwarte mezen zingen, maar net als gisteren trof ik niet één kast aan waar overduidelijk een nest van zwarte mees zat. Ze zijn dus zeker weer later dit jaar. En dat geldt vooralsnog ook voor de andere soorten want ook vandaag trof ik uiteindelijk nog geen eieren aan. Wel nesten die al volledig af waren maar de vogels lijken nog te hebben gewacht op het juiste moment. Dat kan echter met het huidige weer vast niet lang meer duren. De bezetting van de kasten kwam vandaag met 59 van de 140 kasten uit op 41%. Daarbij 2 nesten van boomklevers, en van zowel koolmees als pimpel 4 nesten die al geheel klaar waren. Bij één nest van laatstgenoemde soort waren de vogels zo fel in het bewaken van het nest dat ik van zowel de man als de vrouw de kleurring-combinatie heb kunnen aflezen. In maar liefst 39 kasten lag slechts een klein beetje of veel materiaal, maar was er nog geen sprake van een half nest.
Ik heb het sperwerbosje in dit deel van het terrein ook nog bezocht. Het aantal poepspetters onder de bomen was hoopgevend voor een bezet territorium, maar ook dit bosje ontkomt niet aan stevige dunning. Het is dus maar de vraag of er hier volgend jaar nog sperwers broeden, gedragscode zorgvuldig bosbeheer of niet.... Ook voor dit jaar is het afachten of het tot een broedgeval zal komen want ik trof een plukplek waar een adulte sperwerman was geslagen en opgevreten door een havik. Afwachten dus of de vrouw die er kennelijk nog zit nog een nieuwe partner zal hebben kunnen vinden.

Foto: gepredeerde adulte sperwer-man.

Meer bonte vliegenvangers

Vandaag het gebied gecontroleerd waar ieder jaar de hoogste dichtheden bonte vliegenvangers zitten. Daar kun je na de aankomst van de eerste exemplaren gedurende de voorgaande dagen dan wel wat verwachten. En dat gebeurde want ik was nog niet in het betreffende gebied aangekomen of ik zag er al één op de deksel van één van de nestkasten zitten. Ditmaal was het een heel bruine vogel, Drostscore 6 op de schaal van 7. Terwijl ik naar de vogel stond te kijken hoorde ik een eindje terug een ander exemplaar gelijktijdig roepen. Nadat ik een paar nestkasten had gecontroleerd trof ik de eerder waargenomen bonte vliegenvanger opnieuw, maar nu bij een andere nestkast. Daar ging hij aan het vechten met 2 vinkenmannen die onderling ook al aan het vechten waren. Dat toont maar weer mooi aan dat de mannen van de bonte vliegenvangers al heel snel na aankomst territoriaal worden en een in hun ogen geschikt habitat gaan verdedigen. Net voor mijn waarneming trof ik mijn Spaanse collega Ivan de la Hera die samen met zijn assistentes net vandaag aan zijn eerste ronde voor het scoren van de aankomst was begonnen. Hij had de hele ochtend door het gebied gelopen en tot deze vogel nog niks aangetroffen, ook niet op de plekken waar ik gisteren de eerste 2 vogels zag. Het was er vandaag echter ook niet echt een goede dag voor want het leek wel winter. Gure harde wind, zware bewolking en af en toe enkele spetters regen waren ons deel en dat weer maakt de vogels ook veel stiller. Na 7 weken Ghana kan ik er over meepraten hoe groot de overgang ook voor de bonte vliegenvangers moet zijn... In het bos zitten nog opmerkelijk hoge aantallen sijzen nadat Maart in Nederland al een maand schijnt te zijn geweest met hoge aantallen. Zeker hier op de Hoge Veluwe is het niet normaal om in ieder bosvak waar je komt sijzen te horen en/of te zien. Verder zitten er nog mooie groepen vinken en enkele kepen te foerageren op de bosbodem en op één van de vers ingezaaide akkers waar ook maar liefst 25 holenduiven rondliepen. Ook zag ik nog 6 kauwtjes in een rechte lijn pal zuid over het bos vliegen. Even opmerkelijk want kauwtjes zie je hier nooit; zeer waarschijnlijk trek dus.
De bezetting van de nestkasten was in dit deel van het onderzoeksgebied vandaag een stuk hoger dan gisteren. Ik controleerde 92 kasten en daarvan was in 54 kasten nestbouw gaande. Dat is maar liefst al 59%. In veruit de meeste gevallen betrof het slechts het begin van nest bouw, maar er waren ook 3 compleet afgewerkte nesten van koolmezen waar maar zo morgen het eerste ei in kan liggen. Ik hoorde in het terrein net als voorgaande dagen best wel weer een aantal zwarte mezen, maar ook vandaag trof ik nog geen nesten die overtuigend op nesten van zwarte mezen leken. Het wordt zeer waarschijnlijk weer een seizoen waarin de boomklevers vroeger zijn dan de zwarte mezen, een fenomeen dat we in het verleden nooit meemaakten.