woensdag 2 februari 2011

De laatste voorbereiding: kaart van Accra

Morgen vertrek ik. Daarom nu nog even snel een kaart van de aankomststad in Ghana, Accra. We zullen na aankomst nog de nodige zaken moeten regelen, maar kunnen daarna doorreizen (inclusief een chauffeur en een mechaniciën die we verplicht toegewezen hebben gekregen) naar het Noorden van het land. Daar gaat het onderzoek plaatsvinden in 2 werkgebieden, respectievelijk in de omgeving van de steden Damongo en Kintampo.

Vanavond al naar Amsterdam vertrokken om de drukte van de ochtendspits te vermijden want het inchecken begint al op tijd.

donderdag 27 januari 2011

Nog een week en dan...

Het nieuwe avontuur : GHANA !

Volgende week Donderdag vertrek ik wederom naar Afrika. Ditmaal naar het west-afrikaanse land Ghana alwaar ik ga assisteren bij het onderzoek van de rijksuniversiteit Groningen naar de bonte vliegenvanger. De universiteit heeft daar dit jaar voor het eerst een uitgebreide expeditie op touw gezet om goed in kaart te gaan brengen waar de bonte vliegenvangers overwinteren, hoe lang ze daar ter plaatse blijven, en hoe ze zich voorbereiden op de terugtrek naar het Noorden. De expeditie vindt plaats van 1 Februari tot medio April en het is de bedoeling om pas te stoppen als de bonte vliegenvangers definitief vertrokken blijken te zijn. Zelf vertrek ik samen met collega-ringer Peter Das (tevens reisgenoot voor Zambia 2010) op 3 Februari en moet op 23 Maart weer terug want dan wacht m'n werk aan mezen en vliegenvangers op de Veluwe weer...

Het onderzoek gaat plaats vinden in 2 gebieden in de noordelijke regio van Ghana en mogelijk nog in een derde onderzoeksgebied.
Ik zal proberen om zo regelmatig mogelijk een verslag op m'n weblog te plaatsen, maar het is maar de vraag hoe vaak dit gaat slagen. We zitten immers in een minder ontwikkeld gebied op het platteland en de beschikbaarheid van internet zal er waarschijnlijk minimaal zijn. We zullen zien, hou de weblog in de gaten...

zondag 16 januari 2011

Vangdag op De Bree in Markelo

Eindelijk, eindelijk. Na dagen van regen en nog eens regen weer op pad om te gaan ringen. Was het in de 2e helft van December nog veel te koud om op pad te gaan, in de eerste helft van Januari was de kans op regen en dus natte vogels in de netten veel te groot. Dus nu eindelijk de kans schoon gezien en gegaan ! Om 06:45 uur zaten we (Hanneke en ik) in de auto en togen we richting vangbaan.
Bij het opzetten van de netten was het nog muisstil in het terrein, slechts enkele tientallen houtduiven gingen op de wieken bij het arriveren op de baan. In de schemereing oo kslechts enkele merels die vanuit de sparren waarin ze slapen vertrokken richting de weilanden en bosranden waar ze overdag foerageren. Wel opmereklijk waren de behoorlijke aantallen ganzen die met continue regelmaat over kwamen vliegen in vooral noordelijke richting. Het waren vrijwel allemaal kolganzen. Het nu erg hoge water in de grote rivieren zal de oppervlakte aan foerageergebied momenteel flink voor ze beperken. Het was meteen vanaf het eerste ochtendlicht lekker zacht weer met een temperatuur van rond de 8 graden. Direct na het ontwaken begonnen de koolmezen te zingen en even later deden de boomklevers volop mee. Tijdens het opzetten van de netten merketen we al dat er meerdere goudvinken in het terrein aanwezig waren. De activiteiten van die vogels resulteerden meteen al in de vangst van een mooie man goudvink als eerste vogel van de dag. Later op de dag zouden er nog meer volgen, met ook nog eens een overtuigend grote noordse goudvink-vrouw. Verder vanzelfsprekend behoorlijke aantallen mezen waarbij niet alleen meteen opviel dat er meer ongeringde pimpels aanwezig waren, maar dat bij de ongeringde koolmezen de aantallen adulte vogels verhoudingsgewijs hoog lagen. We hebben nog een vijftal koolmezen van kleurringen kunnne voorzien die we vorige week bij de avondcontrole in de nestkasten hadden aangetroffen maar waarvoor we op dat moment niet de juiste kleurringen voor bij ons hadden. Afwachten hoeveel er daarvan komend voorjaar weer van de nestkasten gebruik gaan maken. Ook vingen we nog weer een ongeringde boomklever (inmiddels zitten er minimaal 6 boomklevers in dit bos)en meldde zich de vorige week gecontroleerde boomklever van minimaal 9 jaar oud nog weer eens. Ondanks dat ze zich de gehele dag luidruchtig lieten horen vingen we pas in de loop van de middag grote bonte spechten; ook daarbij opvallend maar liefst 4 exemplaren die nog steeds ongeringd bleken te zijn. De voorraad als standvogels te boek staande vogels is hier in dit terrein nog niet uitgeput. Iets voor de schemer vingen we ook nog een gaai, de eerste sinds meerdere jaren op deze lokatie, en dat terwijl er toch zeker 4 tot 5 broedparen in dit terrein zitten. ze zijn gewoon net las kauwen pienter genoeg om in de gaten te hebben dat je de netten op de baan hebt staan. We hadden dus weer eens een heel goede vangdag met leuke resultaten en veel generaties onder de teruggevangen mezen. Daar kan nog heel wat op bestudeerd worden.


Dagtotalen (nieuw geringd / teruggevangen):
-------------------------------------------

Grote Bonte Specht 4 / 1
Boomklever 1 / 4
Heggenmus - / 1
Gaai 1 / -
Roodborst - / 1
Vink 4 / 2
Goudhaantje 1 / -
Keep 1 / -
Staartmees - / 10
Sijs 1 / -
Glanskop - / 5
Goudvink 6 / -
Pimpelmees 22 / 21
Noordse Goudvink 1 / -
Koolmees 27 / 58
---------------------------------------------
Totaal: 172 exemplaren, 15 soorten, 9:30 uren

zondag 9 januari 2011

Avondcontrole nestkasten De Bree

Allereerst de beste wensen voor alle lezers van mijn weblog !!!

Sinds de laatste vangdag op de ringbaan hebben we niet meer op grote schaal geringd omdat we in de gaten kregen dat we helemaal aan het verzuipen waren in de enorme berg gegevens die allemaal nog in het zeer tijdrovende online meldprogramma van het vogeltrekstation, GRIEL, moeten worden ingevoerd voordat ik de verlenging van mijn ringvergunning kan aanvragen. deze kun je niet eerder aanvragen dan na het moment dat al je gegevens over 2010 bij het vogeltrekstation zijn ingeleverd. Nou, om een lang verhaal kort te maken: dat gaat nog maanden duren.... we zijn nu gevorderd tot Mei 2010 en een goed lezer weet dat er dan nog heel veel ingetikt moet worden.

Maar goed, vandaag hebben we de draad toch maar weer opgepikt, we zitten immers in een ander boekjaar. We zijn vanavond op pad geweest voor de avondcontrole van de nestkasten op De Bree, het bosgebied waar ook de ringbaan ligt. De sneeuw is vrijwel overal verdwenen en na een paar dagen van dooi en regen vroor het vanavond weer. In het bos viel op dat aan de zuidzijde van het terrein de eerste groene blaadjes van zevenblad en honsdraf al weer tevoorschijn kwamen. Het zevenblad had al blaadjes van ongeveer 1 cm. Over een knisperend bospad liepen we de route langs de kasten.
De bosuilen zitten al weer midden in hun baltstijd, maar vanavond hoorden we alleen een vrouwtje roepen. Net buiten het terrein zat op de dichtstbijzijnde boerderij even een steenuil te roepen.
De bezetting was heel goed, maar kon op De Bree wel beter. Er waren toch meerdere kasten onbezet, en in 1 kast troffen we een bosmuis aan.
We hadden 2 oudjes in de kasten, een koolmeesman in zijn 9e kalenderjaar en een boomklever in haar minimaal 8e kalenderjaar. Bij de koolmezen hadden de mannen al duidelijk hun posities voor het volgende broedseizoen ingenomen en had de omslag in de nestkasten van een meerderheid aan vrouwen naar een meerderheid aan mannen al plaatsgevonden. We troffen 19 vrouwen aan (=38%) en 31 mannen (=62%). Van de 50 koolmezen waren er 44 al geringd en werden er 6 alsnog van een ring voorzien. Voor het RAS-project hebben we bij deze koolmezen nog 10 nieuwe kleurcodes kunnen aanleggen, voor 9 anderen hadden we helaas even geen kleurcodes beschikbaar, die moeten zich dus nog even op een andere manier melden. De andere koolmezen droegen reeds kleurcodes en daarbij zat dus ook die oude vogel met inmiddels flink gesleten ringen.
We troffen 5 boomklevers aan waarvan er 2 ongeringd waren en 3 exemplaren naast de aluminium ring al kleurringen droegen, ook weer voor het RAS-project.
De pimpels waren de grote afwezigen van vanavond, tenminste.... in levenden lijve. We troffen wel 3 dode pimpels aan, alle drie ongeringd. Daarnaast nog een gekleurringde koolmees die gezien zijn staat van ontbinding al voor de koudeperiode is overleden. Dit aantal dode vogels is weliswaar hoger dan we op deze aantallen kasten gewend zijn, maar de vogels hebben dan ook een echt strenge wintermaand achter de rug en dan kun je verhoogde aantallen verwachten.

Totalen: (nieuw geringd / gecontroleerd):
------------------------------------------

Koolmees 6 / 44 (+ 1 ex. dood)
Boomklever 2 / 3
Pimpel - / - (3 ex. dood, ongeringd)
------------------------------------------
Totaal 8 nieuw geringd en 47 gecontroleerd

dinsdag 14 december 2010

Vangmiddagje op de ringbaan.

We hebben eergisteravond weer een nieuw pakje sneeuw ontvangen. Er ligt momenteel 3 tot 5 cm. Vanmiddag zijn we naar de vangbaan getogen omdat we daar toch moesten zijn om nieuwe vetbollen op te hangen omdat iets of iemand er mee aan de haal was gegaan. En dan zit het vet nog wel in stevige gazen korven die we met metalen beugels op zo'n 3 meter hoogte ophangen.... We denken nog het meest aan een vos, maar zijn hier niet zeker van. Afijn, er hangen nu weer nieuwe korven.
We zijn verder gegaan met het opruimen van snoeihout en het zagen van stammen die er ook nog van vorig winter lagen. Later dit winter zullen de volgende bomen in ons snoeiplan er aan moeten geloven.
In de tussentijd hebben we ook nog 95 meter net opgezet om ook nog wat vogels te ringen en ringen te controleren. Omdat er momenteel leuke aantallen goudvinken zitten hebben we daarvan tevens geluid gedraaid. Er was vanmiddag ook nog duidelijk sneeuwtrek. Regelmatig kwamen er kleine groepjes ganzen over; Hanneke zag hoog in de lucht ook nog 7 zwanen overvliegen en aan het eind van de middag vlogen er nog 4 grauwe ganzen over het bosgebied. Da's hier een opmerkelijke waarneming gezien het feit dat hier zoveel aanhangers van Hubertus actief zijn in het terugdringen van in hun ogen exoten.
De mezen hadden al vrij snel door dat er wer nieuw voer op de baan was en dus vingen we een paar rondjes goed met een beperkte opstelling en beperkte tijd. Vooral de laatste ronde was goed te noemen waardoor we net iets langer in het donker terecht kwamen dan we dachten. Bij goed gezamenlijk gebruik van 1 hoofdlamp kwam alles toch nog op tijd weer binnen en weg.

Dagtotaal (nieuw geringd/teruggevangen):
----------------------------------------

Grote Bonte Specht 2 / 1
Pimpelmees 6 / 9
Heggenmus - / 1
Koolmees 4 / 15
Roodborst 1 / 2
Vink 2 / -
Glanskop 1 / 2
Goudvink 2 / -
-------------------------------------------
Totaal: 48 exemplaren, 8 soorten, 4:00 uren

maandag 13 december 2010

Bij de dood van een gewaardeerde collega

Naar mij afgelopen weekend op de jaarlijkse ringersdag pas bekend is geworden is op 29 November mijn collega van het NIOO, Leonard Holleman na een langdurige ziekte overleden. Zijn overlijden stemt mij droef. Tijdens het laatste gesprek dat ik met hem mocht hebben was hij nog hoopvol gestemd. Leonard was een zeer gewaardeerde collega die mij afgelopen jaren regelmatig op de Hoge Veluwe heeft geholpen met het vangen en ringen van de mezen op de momenten dat we de drukte zonder extra mensen niet aan hadden gekund. Ik zal hem en z'n inspirerende gesprekken over de gehele cyclus van boom, rups, koolmees met vanuit zijn kennisveld de nadruk op de insecten missen. Hij heeft slechts 52 jaren van de natuur mogen genieten.
Ik wens zijn familie en vrienden vanaf deze plaats sterkte met dit grote verlies. Als eerbetoon aan Leonard plaats ik hierbij op m'n weblog een filmpje over het mezenonderzoek dat we op de Veluwe uitvoeren. In dit filmpje figureert Leonard ook. Om technische redenen staat dit filmpje niet onder dit bericht maar onder het laatste bericht op deze pagina.

zondag 5 december 2010

De laatste dag op Schiermonnikoog

Vandaag de laatste opruimdag. Het was al vrij vroeg in de ochtend begonnen met dooien en dat was snel merkbaar in het terrein en bij de schuur van de Duinhoeve.

Wat ons nog resteerde was het binnenhalen van de laatste touwen die nog hoog hingen in de schapenweide. Daarna zijn we nog even een eind het eiland opgefietst en hebben een eind langs het strand gewandeld. Prachtige en merkwaardige effecten met zand waar sneeuw onder ligt… zie onderstaande foto.

Op het strand een mooie adulte man blauwe kiek jagend gezien. Hij pestte een oeverpieper op uit de kruidenlaag op het groene strand. Een eindje verderop vloog een groep van ongeveer 40 sneeuwgorzen op, een prachtig gezicht tegen het strijkende zonlicht in. Bij de bunker nog een jonge vrouw torenvalk in de boomtoppen tussen de bunker en het Glop en langs de Bernhardweg enkele geringde merels (maar toch ook nog wel ongeringde…) en in de duindoorns foeragerende kramsvogels. Verder nog een enkele koperwiek en nog een paar kleine groepjes mezen in de zone direct achter het duin.



We kunnen afsluitend voor het VRS Schiermonnikoog terugkijken op een heel succesvol jaar. Wat zeg ik : het meest succesvolle in het bestaan van het VRS. Voor het eerst overschreden we de 10.000-lijn van het aantal geringde vogels, we stelden dit getal zelfs op net iets meer dan 11.000 !
Meest opvallende soorten qua aantallen waren in het begin van het najaarsseizoen de extreem hoge aantallen spotvogels (zelfs ten opzichte van het landelijk jaargemiddelde). We hebben er dit jaar 116 geringd terwijl we er in alle jaren daarvoor sinds 1991 589 geringd hadden. In iets bescheidener mate, maar toch ook meer dan gemiddeld werden er braamsluipers gevangen. Later in het seizoen de roodborsten en heggenmussen waarvan de influx in de laatste week van September legendarisch en indrukwekkend was. Verder natuurlijk nog de enorme aantallen kepen en vinken die op het eiland zaten en waarvan zich voor het eerst zelfs een slaapplaats vormde in het wilgenbroekbos achter de netten van sectie 5. En de vangsten van 6 fluiters en 4 draaihalzen in 1 jaar zijn, ook al gaat het bij deze minder algemene soorten om lagere aantallen, zeer vermeldenswaard. Een vergelijkbaar effect speelde dit jaar bij de soorten koekoek (7 ex.), nachtegaal (9 ex.), grote bonte specht (10 ex. een soort waarvan dit najaar ook trek werd vermoed) en houtduif (21 ex.). Er vond dit jaar een enorme influx van sperwergrasmussen plaats waarvan er op Schiermonnikoog 3 in het glop werden gevangen en 1 op onze 2e locatie elders op het eiland. Samen met hanneke heb ik overigens op vlieland een historische week gedraaid met maar liefst 15 sperwergrasmussen + 1 eigen terugvangst. zelfs op IJsland werd dit jaar voor het eerst een sperwergrasmus geringd. En dan zijn er nog spaarzamer voorkomende dwaalgasten, en ondersoorten waar we op Schiermonnikoog dit jaar de vangsten van 1 Pallasboszanger, 1 roodmus, 1 witstuitbarmsijs, 5 witkopstaartmezen, 3 siberische tjiftjaffen, 2 noordse goudvinken, 1 taigaboomkruiper en een bruine boszanger toe mogen rekenen. die laatstgenoemde was voor het VRS zelfs een nieuwe baansoort. De bladkoning, nota bene de soort van ons stichtingslogo bleef in de vangsten dit jaar ver achter ten opzichte van het jaargemiddelde, hoewel er door vogelaars op het eiland genoeg gemeld werden.
Zoals reeds eerder gesproken, het was een memorabel jaar, maar morgenochtend naar huis....